Bỏ qua tới nội dung chính

Hướng dẫn học chủ đề

Thiết kế vi mạch tương tự CMOS

Nâng caokhoảng 80 giờ7 bước

Mạch khuếch đại CMOS, gương dòng, op-amp nhiều tầng và bù tần số, nhìn từ góc bán dẫn: phối hợp (matching), layout và tác động của PDK cùng biến thiên quy trình tới hiệu năng mạch.

Bắt đầu học

Bạn sẽ học được gì

  • Giải thích nội dung của một PDK (mô hình, góc quy trình, Monte Carlo, DRC, LVS, trích ký sinh) và dùng PDK mở với Xschem, ngspice, Magic hoặc KLayout
  • Dùng phương pháp gm/ID dựa trên đặc tuyến transistor của PDK để chọn kích thước linh kiện
  • Phân tích ảnh hưởng của góc quy trình, điện áp và nhiệt độ lên tầng khuếch đại, gương dòng và op-amp
  • Định lượng sai lệch theo quy luật Pelgrom và dùng mô phỏng Monte Carlo để ước lượng điện áp lệch đầu vào
  • Thiết kế op-amp hai tầng có bù tần số và mạch tham chiếu bandgap đạt chỉ tiêu ở mọi góc
  • Vẽ layout analog có tâm chung, linh kiện giả, vòng bảo vệ; chạy DRC, LVS và trích ký sinh
  • So sánh kết quả mô phỏng trước và sau layout và sửa thiết kế cho phù hợp

Nên học trước

Giới thiệu

Thiết kế vi mạch tương tự CMOS trong lộ trình Kỹ thuật bán dẫn được nhìn từ phía công nghệ: một mạch khuếch đại không chỉ là sơ đồ với các transistor lý tưởng, mà là những hình chữ nhật trên các lớp vật liệu, được chế tạo bởi một quy trình có biến thiên, mô tả bằng một bộ thiết kế quy trình (PDK). Người thiết kế analog giỏi hiểu vì sao hai transistor "giống hệt" nhau trên sơ đồ lại lệch nhau vài milivôn trên chip, vì sao mạch chạy tốt ở 27 °C lại hỏng ở 125 °C, và vì sao cách vẽ layout quyết định độ chính xác không kém gì sơ đồ. Chủ đề này dùng chung môn học với lộ trình Kỹ thuật điện; ở đây trọng tâm là PDK, biến thiên quy trình, layout và kiểm tra sau layout.

PDK: hợp đồng giữa nhà máy và người thiết kế

Một PDK gồm mô hình SPICE của các linh kiện (thường là mô hình BSIM), các góc quy trình (TT, FF, SS, FS, SF) và dữ liệu Monte Carlo, luật thiết kế (DRC), bộ kiểm tra layout so với sơ đồ (LVS), dữ liệu trích ký sinh, cùng thư viện linh kiện thụ động và cell chuẩn. Nhờ các PDK mở — SKY130 (SkyWater 130 nm), GF180MCU (GlobalFoundries 180 nm) và IHP SG13G2 (IHP 130 nm SiGe BiCMOS) — sinh viên có thể thiết kế trên dữ liệu công nghệ thật với công cụ miễn phí: Xschem vẽ sơ đồ, ngspice mô phỏng, Magic hoặc KLayout vẽ layout và chạy DRC, Netgen kiểm tra LVS.

Biến thiên quy trình và sai lệch

Có hai loại biến thiên. Biến thiên toàn cục giữa các wafer và lô làm mọi transistor cùng nhanh hoặc cùng chậm — được bao bởi các góc quy trình, kết hợp với dải điện áp nguồn và nhiệt độ (PVT). Biến thiên cục bộ giữa hai transistor cạnh nhau — sai lệch (mismatch) — theo quy luật Pelgrom: độ lệch chuẩn của chênh lệch điện áp ngưỡng tỉ lệ nghịch với căn bậc hai của diện tích cổng. Muốn cặp vi sai lệch ít hơn hai lần, phải tăng diện tích bốn lần — đánh đổi trực tiếp giữa độ chính xác, diện tích và tốc độ. Mô phỏng Monte Carlo trên PDK cho phân bố điện áp lệch đầu vào thật của mạch, thay vì con số lý tưởng bằng không.

Layout quyết định chất lượng

Các kỹ thuật như bố trí tâm chung (common centroid), xen kẽ các ngón transistor, thêm linh kiện giả ở biên, giữ hướng dòng điện giống nhau, tránh ứng suất gần rãnh cách ly — đều nhằm làm cho các linh kiện cần giống nhau chịu cùng điều kiện chế tạo. Sau layout, trích ký sinh (PEX) thêm điện dung và điện trở dây vào netlist; mô phỏng sau layout thường cho thấy băng thông giảm, lệch pha thay đổi và đôi khi mạch mất ổn định.

Nền tảng và cách học

Cần vững linh kiện bán dẫn (MOSFET, hiệu ứng kênh ngắn) và mạch khuếch đại, op-amp ở mức mạch rời. Sách chính là giáo trình của Behzad Razavi — chuẩn của ngành — đọc kèm Carusone, Johns và Martin cho phần công nghệ và layout. Mỗi bước dưới đây là một bài lab trên PDK mở: bắt đầu bằng đặc tuyến gm/ID của transistor trong PDK, kết thúc bằng một op-amp đã vẽ layout, qua DRC, LVS và mô phỏng sau layout ở mọi góc. Hãy giữ sổ tay thiết kế ghi lại mọi quyết định và lý do — đó là thói quen của kỹ sư analog chuyên nghiệp.

Mạch có thể được chế tạo thật qua các đợt tape-out giá thấp dành cho cộng đồng (xem chủ đề Đồ án kỹ thuật bán dẫn). Tất cả bài lab ở đây là mô phỏng, không cần phần cứng.

Xem thêm

Bản Kỹ thuật điện của chủ đề — Thiết kế vi mạch tương tự CMOS — đi theo trình tự các chương về tầng khuếch đại, phản hồi, nhiễu và ổn định; nên đọc song song nếu phần mạch còn yếu. Sau chủ đề này, học tiếp Vi mạch tín hiệu hỗn hợp: ADC, DAC và PLL.

Giáo trình & sách tham khảo

Xem tất cả trong tab Sách

Giáo trình chính

Có phíNâng caoTiếng Anh800 trang

Vì sao chọn: Giáo trình thiết kế vi mạch tương tự CMOS của Behzad Razavi (UCLA, bản thứ hai, McGraw Hill), chuẩn của ngành. Ở lộ trình Kỹ thuật bán dẫn, đọc thêm kỹ các chương về hiệu ứng kênh ngắn, công nghệ CMOS, sai lệch và layout, vì chúng nối mạch với quy trình chế tạo; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 2–5, 7, 9–12, 14, 17–19

Analog Integrated Circuit Design

Tony Chan Carusone, David A. Johns, Kenneth W. Martin · 2011 · Bản thứ 2

Có phíNâng caoTiếng Anh816 trang

Giáo trình vi mạch tương tự của Tony Chan Carusone, David Johns và Kenneth Martin (bản thứ hai, Wiley 2011); chương về chế tạo và layout rất cụ thể, có hình mặt cắt và quy tắc vẽ. Dùng song song cho phần mô hình linh kiện, công nghệ, layout và mạch tham chiếu; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 1, 2, 7

Các bước học

Đăng nhập để đánh dấu các bước đã hoàn thành.

  1. Bước 1: PDK mở, mô hình linh kiện và đặc tuyến gm/ID

    khoảng 12 giờ

    Học cấu trúc một PDK, mô hình MOSFET trong SPICE và hiệu ứng kênh ngắn, phương pháp gm/ID. Lab: cài Xschem và ngspice với PDK SKY130 hoặc IHP SG13G2 (bộ cài sẵn trong các ảnh Docker của cộng đồng thiết kế mở giúp tiết kiệm thời gian); quét transistor NMOS và PMOS ở vài chiều dài kênh để vẽ gm/ID, tần số chuyển tiếp và hệ số khuếch đại nội theo mật độ dòng; lưu thành bảng tra dùng cho các bước sau.

  2. Bước 2: Công nghệ CMOS nhìn từ người thiết kế

    khoảng 10 giờ

    Học các bước chế tạo CMOS liên quan tới người thiết kế: giếng, cách ly, cổng, nguồn máng, các lớp kim loại; linh kiện thụ động có trong PDK (điện trở polysilic, tụ MIM, diode); luật thiết kế và lý do vật lý của chúng. Bài tập: đọc tài liệu luật thiết kế của PDK đã chọn, chọn mười luật và giải thích luật đó bảo vệ điều gì trong quá trình chế tạo; vẽ trong Magic hoặc KLayout một inverter và một điện trở polysilic, chạy DRC tới khi sạch lỗi.

  3. Bước 3: Khối cơ bản dưới biến thiên PVT

    khoảng 12 giờ

    Ôn nhanh tầng đơn, tầng vi sai, gương dòng và phân cực; tập trung vào ảnh hưởng của góc quy trình, điện áp và nhiệt độ. Lab: thiết kế một tầng vi sai tải gương dòng bằng bảng gm/ID; mô phỏng hệ số khuếch đại, băng thông và dải ra ở 5 góc quy trình, điện áp nguồn ±10 phần trăm và nhiệt độ −40, 27, 125 °C; ghi bảng kết quả xấu nhất và sửa kích thước để mọi góc đạt chỉ tiêu.

  4. Bước 4: Op-amp hai tầng và bù tần số trên PDK thật

    khoảng 14 giờ

    Học cấu trúc op-amp một tầng và hai tầng, bù Miller có điện trở, độ dự trữ pha, tốc độ thay đổi điện áp ra. Lab: thiết kế op-amp hai tầng với chỉ tiêu cụ thể (ví dụ hệ số khuếch đại trên 60 dB, tần số khuếch đại đơn vị 10 MHz với tải 2 pF, độ dự trữ pha trên 60 độ); kiểm tra ở mọi góc PVT, chỉnh tụ và điện trở bù cho góc xấu nhất.

  5. Bước 5: Nhiễu, sai lệch và mô phỏng Monte Carlo

    khoảng 12 giờ

    Học nhiễu nhiệt và nhiễu 1/f của MOSFET, sai lệch ngẫu nhiên và hệ thống, quy luật Pelgrom, phi tuyến. Lab: chạy mô phỏng Monte Carlo 200 lần cho op-amp ở bước trước để vẽ phân bố điện áp lệch đầu vào; tăng diện tích cặp vi sai lên bốn lần và kiểm tra độ lệch chuẩn giảm khoảng một nửa; mô phỏng nhiễu quy về đầu vào và xác định linh kiện đóng góp nhiều nhất.

  6. Bước 6: Tham chiếu bandgap và thiết kế ở nút nanomet

    khoảng 8 giờ

    Học tham chiếu điện áp và dòng không phụ thuộc nguồn và nhiệt độ, mạch khởi động, các ví dụ thiết kế ở công nghệ nanomet. Lab: thiết kế một bandgap dùng transistor lưỡng cực ký sinh hoặc diode của PDK, mô phỏng điện áp ra theo nhiệt độ từ −40 tới 125 °C ở các góc, kiểm tra mạch khởi động bằng mô phỏng quá độ khi bật nguồn, và chạy Monte Carlo để thấy độ lệch của điện áp ra.

  7. Bước 7: Layout, DRC, LVS và mô phỏng sau layout

    khoảng 12 giờ

    Học nguyên tắc layout analog (ngón transistor, tâm chung, linh kiện giả, vòng bảo vệ, đi dây đối xứng, dây nguồn đủ rộng), đóng gói và ảnh hưởng của vỏ. Dự án: vẽ layout op-amp của bước 3 trong Magic hoặc KLayout; chạy DRC, LVS bằng Netgen tới khi sạch lỗi; trích ký sinh, mô phỏng lại ở mọi góc và viết báo cáo so sánh trước và sau layout, giải thích từng khác biệt.

Khái niệm chính

PDK
Bộ thiết kế quy trình do nhà máy cung cấp: mô hình SPICE, góc quy trình và dữ liệu Monte Carlo, luật thiết kế, bộ kiểm tra DRC và LVS, dữ liệu trích ký sinh, thư viện linh kiện và cell.
Góc quy trình
Các bộ tham số mô hình biểu diễn trường hợp transistor NMOS và PMOS cùng nhanh, cùng chậm hoặc lệch nhau (FF, SS, FS, SF quanh TT); kết hợp với điện áp và nhiệt độ thành các góc PVT.
Sai lệch và quy luật Pelgrom
Chênh lệch ngẫu nhiên giữa hai linh kiện được thiết kế giống nhau; độ lệch chuẩn của chênh lệch điện áp ngưỡng xấp xỉ AVT chia căn bậc hai của W·L, với AVT là hằng số của công nghệ.
Mô phỏng Monte Carlo
Lặp lại mô phỏng nhiều lần với tham số linh kiện lấy ngẫu nhiên theo phân bố thống kê của PDK để ước lượng phân bố của chỉ tiêu mạch và yield tham số (parametric yield).
Phương pháp gm/ID
Chọn điểm làm việc của transistor qua tỉ số hỗ dẫn trên dòng, dùng bảng tra trích từ mô phỏng PDK thay cho mô hình bậc hai, phù hợp với transistor kênh ngắn.
Bố trí tâm chung
Kỹ thuật layout chia các linh kiện cần phối hợp thành nhiều phần và sắp đối xứng quanh một tâm để triệt tiêu ảnh hưởng của gradient quy trình bậc nhất.
Linh kiện giả
Linh kiện không dùng về điện đặt ở biên một dãy để các linh kiện thật bên trong có môi trường chế tạo giống nhau, giảm sai lệch do hiệu ứng biên khi ăn mòn và CMP.
DRC và LVS
DRC kiểm tra layout tuân thủ luật thiết kế về kích thước và khoảng cách; LVS so sánh netlist trích từ layout với sơ đồ để phát hiện nối sai, thiếu linh kiện hay sai kích thước.
Trích ký sinh (PEX)
Tính điện trở và điện dung của dây nối và mối nối từ layout, thêm vào netlist để mô phỏng sau layout sát với chip thật.
Bù tần số
Thêm tụ, thường kèm điện trở nối tiếp, giữa hai tầng op-amp để tách điểm cực và bảo đảm độ dự trữ pha đủ lớn khi có phản hồi.
Tham chiếu bandgap
Mạch tạo điện áp ổn định theo nhiệt độ bằng cách cộng điện áp VBE của tiếp giáp base – emitter (giảm theo nhiệt độ) với một điện áp tăng tỉ lệ với nhiệt độ tuyệt đối.
Vòng bảo vệ và chống latch-up
Vành khuếch tán nối nguồn hoặc đất bao quanh linh kiện để thu hạt tải lạc và ngăn cấu trúc thyristor ký sinh trong CMOS kích hoạt; luật thiết kế của PDK quy định khoảng cách tối thiểu.

Học xong để làm gì

  • Thiết kế khối analog cho SoC: op-amp, bộ so sánh, tham chiếu, ổn áp LDO
  • Vi mạch quản lý nguồn và vi mạch giao tiếp cảm biến
  • Chuyển thiết kế analog sang nút công nghệ hoặc nhà máy khác
  • Kỹ sư layout analog và kỹ sư đặc tính hóa mạch trên chip
  • Phát triển và kiểm tra PDK, thư viện linh kiện thụ động tại nhà máy

Câu hỏi thường gặp

Chủ đề này khác bản của lộ trình Kỹ thuật điện thế nào?

Cùng môn học và cùng sách chính. Bản Kỹ thuật điện đi theo trình tự mạch; bản này đặt trọng tâm vào những gì công nghệ làm với mạch: PDK, góc quy trình, sai lệch, layout, kiểm tra và mô phỏng sau layout trên PDK mở.

Có cần phần mềm thương mại không?

Không. Xschem, ngspice, Magic, KLayout và Netgen đều miễn phí và hỗ trợ các PDK mở SKY130, GF180MCU, IHP SG13G2. Công nghiệp dùng công cụ thương mại, nhưng khái niệm và quy trình giống nhau.

Vì sao mô phỏng ở góc TT là chưa đủ?

Chip thật có thể rơi vào bất kỳ góc nào trong dải quy trình, chạy ở điện áp thấp hoặc cao và nhiệt độ từ âm tới trên 100 độ C. Thiết kế chỉ đạt chỉ tiêu ở TT sẽ cho yield tham số thấp khi sản xuất hàng loạt.

Học layout analog bắt đầu từ đâu?

Vẽ một cặp vi sai và một gương dòng với bố trí tâm chung trong Magic hoặc KLayout, chạy DRC và LVS tới khi sạch lỗi, rồi so sánh mô phỏng trước và sau trích ký sinh. Đọc chương về layout của Razavi trước khi vẽ.

Công thức và đơn vị trong PDK mở có đáng tin không?

Các PDK mở được nhà máy công bố và đã có nhiều chip chế tạo thành công, nhưng mô hình của chúng có giới hạn, nhất là với transistor rất ngắn hoặc ở nhiệt độ cực đoan. Hãy đọc tài liệu kèm PDK và kiểm tra điểm làm việc bằng mô phỏng trước khi tin một kết quả.

Chọn nguồn tự học

Học theo giáo trình thiết kế vi mạch analog CMOS chuẩn, mô phỏng từng mạch bằng ngspice hoặc Xschem trên một PDK mở; chạy phân tích góc quy trình (corner) và Monte Carlo để thấy biến thiên chế tạo ảnh hưởng tới offset và độ lợi thế nào.