Lộ trình học tập
Kỹ thuật bán dẫn
Semiconductor Engineering
Lộ trình Kỹ thuật bán dẫn theo khung MIT, Stanford, UC Berkeley, Purdue (nanoHUB) và chuẩn chương trình vi mạch bán dẫn của Bộ GD&ĐT: từ vật lý và vật liệu bán dẫn, linh kiện, công nghệ chế tạo, đo lường – độ tin cậy, tới đóng gói, kiểm thử và thiết kế vi mạch.
8 nhóm30 chủ đềkhoảng 1.915 giờ72 khóa học68 sách
Giới thiệu
Kỹ thuật bán dẫn là ngành làm ra con chip: hiểu electron chuyển động trong tinh thể silic, biến tấm wafer thành hàng tỉ transistor qua hàng trăm bước chế tạo trong phòng sạch, rồi đóng gói, kiểm thử và thiết kế mạch chạy trên đó. Lộ trình gồm 30 chủ đề trong 8 nhóm, đối chiếu với các môn của MIT (3.091, 6.152J, 6.720J, 6.774), Stanford (EE212, EE216), UC Berkeley, các khóa nanoHUB-U của Purdue, chương trình Kỹ thuật Vi điện tử và Công nghệ nano của Đại học Bách khoa Hà Nội và Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn trình độ đại học do Bộ GD&ĐT ban hành theo Quyết định 1314/QĐ-BGDĐT ngày 13/5/2025.
Đi lộ trình theo thứ tự nào
Bắt đầu với Semiconductor Physics and Materials rồi Device Physics — phần chung của mọi hướng. Sau đó chọn một trong hai nhánh, hoặc cả hai:
- Nhánh sản xuất: Fabrication Processes → Metrology, Yield and Reliability → Packaging and Test.
- Nhánh thiết kế: Chip Design → Verification and Testability.
Khép lại bằng Semiconductor Industry and Capstone. Toán, mạch điện, điện tử, thiết kế số và vật lý lượng tử nằm ở các lộ trình Toán học, Kỹ thuật điện, Kỹ thuật máy tính và Vật lý; từng chủ đề ghi rõ chúng là "nên học trước". Một số chủ đề (linh kiện bán dẫn, vi mạch tương tự, vi mạch số VLSI, kiểm chứng phần cứng) dùng chung học liệu với Kỹ thuật điện và Kỹ thuật máy tính, nhưng có hướng dẫn riêng cho góc nhìn bán dẫn.
Bối cảnh Việt Nam
- Quyết định 1018/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, theo công thức C = SET + 1. Mục tiêu giai đoạn 2024–2030: ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 nhà máy đóng gói – kiểm thử, doanh thu công nghiệp bán dẫn trên 25 tỉ USD/năm.
- Quyết định 1017/QĐ-TTg cùng ngày đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành, trong đó ít nhất 15.000 cho khâu thiết kế và 35.000 cho sản xuất, đóng gói, kiểm thử và các khâu khác (theo QĐ 1017/QĐ-TTg).
- Doanh nghiệp: nhà máy lắp ráp – kiểm thử Intel Products Vietnam (Khu Công nghệ cao TP.HCM, được cấp phép đầu tư năm 2006, đi vào hoạt động năm 2010); nhà máy Amkor tại Bắc Ninh khánh thành ngày 11/10/2023; Hana Micron Vina tại KCN Vân Trung (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh); ngày 16/1/2026 Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, đặt mục tiêu bắt đầu sản xuất thử nghiệm vào cuối năm 2027.
Cách học hiệu quả
Phần lớn kỹ thuật bán dẫn không thể tự làm tại nhà, nên hãy học bằng mô phỏng: công cụ trên nanoHUB, mô phỏng TCAD, luồng thiết kế mở OpenROAD với PDK mở SKY130, GF180MCU hay IHP SG13G2, và tham gia Tiny Tapeout để có con chip thật. Thực hành trong phòng sạch chỉ nên làm tại phòng thí nghiệm của trường với quy trình an toàn hóa chất. Số giờ ước tính là thời lượng tối thiểu cho lượt học đầu; một học phần tương đương ở đại học cần 120–150 giờ.
Bản đồ lộ trình
8 nhóm chủ đề theo thứ tự nên học. Mỗi nhóm có trang riêng với thứ tự học từng chủ đề.
Vật lý và vật liệu bán dẫn
Semiconductor Physics and Materials
Toàn cảnh chuỗi giá trị chip, khoa học vật liệu, vật lý chất rắn và vật lý hạt tải trong bán dẫn: nền cho mọi nhánh.
4 chủ đềkhoảng 220 giờ14 khóa học14 sách2 Cơ bản · 2 Trung bình
Vật lý linh kiện
Device Physics
Từ tiếp giáp p-n, MOSFET tới FinFET/GAA, linh kiện công suất GaN/SiC, quang điện tử và bộ nhớ.
5 chủ đềkhoảng 310 giờ19 khóa học16 sách1 Trung bình · 4 Nâng cao
Nên học trước: Vật lý và vật liệu bán dẫn
Quy trình chế tạo
Fabrication Processes
Phòng sạch và các bước chế tạo (quang khắc, lắng đọng/ăn mòn, pha tạp, kết nối/CMP), tích hợp quy trình CMOS và mô phỏng TCAD.
7 chủ đềkhoảng 450 giờ15 khóa học17 sách2 Trung bình · 5 Nâng cao
Nên học trước: Vật lý và vật liệu bán dẫn
Đo lường, hiệu suất thành phẩm và độ tin cậy
Metrology, Yield and Reliability
Đo lường, phân tích đặc tính, kiểm soát quá trình thống kê, hiệu suất thành phẩm (yield) và độ tin cậy/phân tích hỏng hóc.
3 chủ đềkhoảng 180 giờ11 khóa học6 sách2 Trung bình · 1 Nâng cao
Nên học trước: Quy trình chế tạo
Đóng gói và kiểm thử
Packaging and Test
Đóng gói vi mạch, đóng gói tiên tiến/chiplet và kiểm thử sản xuất trên ATE: khâu OSAT mà Việt Nam đã có nhiều nhà máy.
3 chủ đềkhoảng 180 giờ9 khóa học5 sách2 Trung bình · 1 Nâng cao
Nên học trước: Vật lý linh kiện, Quy trình chế tạo
Thiết kế vi mạch
Chip Design
Thiết kế vi mạch analog, tín hiệu hỗn hợp, số và luồng RTL-to-GDSII với EDA/PDK.
4 chủ đềkhoảng 310 giờ14 khóa học8 sách4 Nâng cao
Nên học trước: Vật lý linh kiện
Kiểm chứng và thiết kế hướng kiểm thử
Verification and Testability
Kiểm chứng chức năng (SystemVerilog/UVM) và thiết kế hướng kiểm thử (scan, ATPG, BIST).
2 chủ đềkhoảng 130 giờ6 khóa học4 sách2 Nâng cao
Nên học trước: Thiết kế vi mạch
Công nghiệp bán dẫn và đồ án tổng hợp
Semiconductor Industry and Capstone
Kinh tế fab, chuỗi cung ứng, vai trò Việt Nam và đồ án tổng hợp (tape-out trên PDK mở hoặc thiết kế quy trình).
2 chủ đềkhoảng 135 giờ8 khóa học7 sách1 Cơ bản · 1 Nâng cao
Kỹ năng đạt được
- Giải thích tính chất điện của bán dẫn từ cấu trúc vùng năng lượng và vật lý hạt tải
- Phân tích và so sánh MOSFET, FinFET/GAA, linh kiện công suất SiC/GaN, linh kiện quang điện tử và bộ nhớ
- Mô tả và giải thích một luồng quy trình CMOS: quang khắc, lắng đọng, ăn mòn, pha tạp, CMP
- Mô phỏng quy trình và linh kiện bằng TCAD, dùng mô hình compact trong SPICE
- Áp dụng kiểm soát quá trình thống kê, phân tích hiệu suất thành phẩm (yield) và độ tin cậy trên dữ liệu sản xuất
- Hiểu công nghệ đóng gói, chiplet và kiểm thử trên thiết bị kiểm thử tự động (ATE)
- Thiết kế, kiểm chứng và đưa một vi mạch qua luồng RTL-to-GDSII trên PDK mở
Nghề nghiệp
- Kỹ sư quy trình, kỹ sư tích hợp quy trình tại nhà máy chế tạo chip
- Kỹ sư thiết bị và đo lường, kỹ sư yield, chất lượng và độ tin cậy
- Kỹ sư đóng gói, kỹ sư kiểm thử và lập trình kiểm thử trên ATE tại nhà máy OSAT
- Kỹ sư thiết kế vi mạch analog, tín hiệu hỗn hợp, số và thiết kế vật lý
- Kỹ sư kiểm chứng thiết kế (verification) và thiết kế hướng kiểm thử (DFT)
- Kỹ sư mô hình hóa linh kiện, TCAD và phát triển PDK
- Nghiên cứu hoặc học sau đại học về vật liệu, linh kiện nano và quang tử