Bỏ qua tới nội dung chính

Hướng dẫn học chủ đề

Vi mạch tín hiệu hỗn hợp: ADC, DAC và PLL

Nâng caokhoảng 75 giờ7 bước

Lấy mẫu và lượng tử hóa, các kiến trúc ADC (SAR, nhiều tầng kiểu đường ống, sigma-delta), DAC, vòng khóa pha (PLL) và tổng hợp tần số, cùng luồng thiết kế và kiểm chứng mạch tín hiệu hỗn hợp.

Bắt đầu học

Bạn sẽ học được gì

  • Giải thích lấy mẫu, chồng phổ, lượng tử hóa, nhiễu kT/C và jitter, và tính các giới hạn SNR tương ứng
  • Định nghĩa và đo các chỉ tiêu của bộ chuyển đổi: SNR, SINAD, ENOB, SFDR, THD, INL, DNL và hệ số phẩm chất
  • Phân tích và so sánh các kiến trúc ADC flash, SAR, nhiều tầng kiểu đường ống, sigma – delta và xen kẽ thời gian
  • Thiết kế các khối then chốt trên PDK mở: mạch lấy mẫu – giữ, bộ so sánh, DAC tụ điện
  • Giải thích cấu trúc PLL (bộ dao động, bộ so pha, bơm điện tích, bộ lọc vòng, bộ chia) và nhiễu pha, jitter
  • Xây mô hình hành vi bằng Python để đánh giá ảnh hưởng của sai lệch, nhiễu và jitter lên chỉ tiêu
  • Giải thích vai trò của hiệu chỉnh số và luồng thiết kế, kiểm chứng tín hiệu hỗn hợp

Nên học trước

Giới thiệu

Vi mạch tín hiệu hỗn hợp là nơi thế giới tương tự gặp thế giới số. Mọi cảm biến, micro, ăng-ten đều cho tín hiệu tương tự, còn mọi xử lý hiện đại đều là số; ở giữa là bộ chuyển đổi tương tự – số (ADC), bộ chuyển đổi số – tương tự (DAC) và vòng khóa pha (PLL) tạo xung nhịp cho cả hai. Trên một SoC điện thoại có hàng chục bộ chuyển đổi và PLL; chất lượng của chúng quyết định độ nhạy của máy thu, chất lượng âm thanh và độ chính xác của phép đo. Đây cũng là mảng thiết kế khó và được đánh giá cao nhất trong ngành vi mạch.

Lấy mẫu và lượng tử hóa

Hai phép toán nền tảng là lấy mẫu theo thời gian và lượng tử hóa theo biên độ. Lấy mẫu phải tuân theo định lý Nyquist, nếu không tín hiệu sẽ bị chồng phổ; lượng tử hóa tạo ra sai số mà với tín hiệu sin toàn thang cho SNR lý tưởng khoảng 6,02·N + 1,76 dB — 74 dB với ADC 12 bit. Chip thật còn chịu nhiễu nhiệt: tụ lấy mẫu 1 pF ở nhiệt độ phòng mang nhiễu kT/C cỡ 64 µV hiệu dụng, và muốn giảm nhiễu này hai lần phải tăng tụ bốn lần — kéo theo công suất. Jitter của xung nhịp lấy mẫu cũng giới hạn SNR ở tần số tín hiệu cao, vì thế ADC và PLL luôn được thiết kế cùng nhau.

Các kiến trúc bộ chuyển đổi

  • Flash: một dãy bộ so sánh song song, nhanh nhất nhưng số bộ so sánh tăng theo hàm mũ của số bit.
  • SAR (xấp xỉ liên tiếp): tìm kiếm nhị phân dùng một DAC tụ điện và một bộ so sánh; rất tiết kiệm năng lượng, phổ biến ở độ phân giải trung bình, và rất hợp với công nghệ CMOS mới vì phần lớn là mạch số.
  • ADC nhiều tầng kiểu đường ống: mỗi tầng giải vài bit rồi khuếch đại phần dư cho tầng sau; tốc độ cao, độ phân giải khá.
  • Sigma – delta (ΣΔ): lấy mẫu dư nhiều lần, dùng phản hồi để đẩy nhiễu lượng tử lên tần số cao rồi lọc số; cho độ phân giải rất cao ở băng thông thấp, như âm thanh và đo lường.
  • Xen kẽ thời gian: nhiều ADC chạy lệch pha để đạt tốc độ tổng rất cao, đổi lại phải hiệu chỉnh sai lệch giữa các kênh.

Mỗi kiến trúc là một điểm khác nhau trên mặt phẳng tốc độ – độ phân giải – công suất; thước đo so sánh thường dùng là hệ số phẩm chất (FoM) tính theo năng lượng trên mỗi bước chuyển đổi.

Góc nhìn bán dẫn

Độ chính xác của bộ chuyển đổi bị giới hạn bởi sai lệch của linh kiện: tụ trong DAC của SAR, điện áp lệch của bộ so sánh, nguồn dòng trong DAC dòng. Người thiết kế dùng kích thước đủ lớn theo quy luật Pelgrom, layout tâm chung, và ngày càng nhiều hiệu chỉnh số để sửa sai số sau chế tạo — một xu hướng khiến bộ chuyển đổi hiện đại "số hóa" rất nhanh. Phần cuối của chủ đề là đo đặc tính: cùng các khái niệm SNR, SFDR, INL, DNL mà chủ đề Kiểm thử vi mạch trong sản xuất dùng.

Nền tảng và cách học

Cần thiết kế vi mạch tương tự CMOS (op-amp, gương dòng, sai lệch) và tín hiệu và hệ thống (lấy mẫu, biến đổi Z, FFT). Sách chính là cuốn Analog-to-Digital Conversion của Marcel Pelgrom, tác giả của quy luật sai lệch mang tên ông; giáo trình của Carusone và cộng sự cho phần mạch, và giáo trình PLL của Razavi cho phần xung nhịp.

Cách học hiệu quả là mô hình trước, mạch sau: viết mô hình hành vi bằng Python cho mỗi kiến trúc (ADC lý tưởng, thêm sai lệch, thêm nhiễu, thêm jitter), hiểu sai số nào giới hạn chỉ tiêu nào, rồi mới thiết kế khối mạch then chốt — bộ so sánh, mạch lấy mẫu, DAC tụ — trên PDK mở với ngspice. Toàn bộ lab là mô phỏng.

Giáo trình & sách tham khảo

Xem tất cả trong tab Sách

Giáo trình chính

Analog-to-Digital Conversion

Marcel J. M. Pelgrom · 2022

Có phíNâng caoTiếng Anh

Vì sao chọn: Chuyên khảo về chuyển đổi tương tự – số của Marcel Pelgrom (Springer 2022), tác giả của quy luật sai lệch mang tên ông: lấy mẫu, lượng tử hóa, mạch lấy mẫu – giữ, tham chiếu, DAC, bộ so sánh, mọi kiến trúc ADC, giảm sai số và đo đặc tính. Chọn làm sách chính vì trình bày thống nhất từ lý thuyết tới mạch và luôn gắn độ chính xác với công nghệ; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 1, 6–13, 15, 16, 18–22

Analog Integrated Circuit Design

Tony Chan Carusone, David A. Johns, Kenneth W. Martin · 2011 · Bản thứ 2

Có phíNâng caoTiếng Anh816 trang

Giáo trình vi mạch tương tự của Carusone, Johns và Martin (bản thứ hai, Wiley 2011); nửa sau của sách dành cho bộ so sánh, mạch tụ chuyển mạch, DAC, ADC, bộ chuyển đổi lấy mẫu dư và PLL. Dùng khi cần cách trình bày ở mức giáo trình đại học với nhiều ví dụ số; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 10, 13–19

Có phíNâng caoTiếng Anh506 trang

Giáo trình thiết kế PLL CMOS của Behzad Razavi (Cambridge University Press 2019): bộ dao động, jitter và nhiễu pha, kiến trúc PLL, PLL số, DLL, tổng hợp tần số và khôi phục xung nhịp – dữ liệu. Ở chủ đề này chỉ đọc các chương nền tảng; đọc tiếp nếu theo hướng thiết kế xung nhịp; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 1, 2, 7, 8

Các bước học

Đăng nhập để đánh dấu các bước đã hoàn thành.

  1. Bước 1: Lấy mẫu, lượng tử hóa và chỉ tiêu bộ chuyển đổi

    khoảng 11 giờ

    Học định lý lấy mẫu, chồng phổ, lượng tử hóa và nhiễu lượng tử, các chỉ tiêu tĩnh và động của bộ chuyển đổi. Bài tập bằng Python: mô phỏng ADC lý tưởng 8, 10, 12 bit với tín hiệu sin chọn theo điều kiện lấy mẫu đồng bộ, tính FFT, SNR và ENOB và so với 6,02·N + 1,76 dB; thêm jitter xung nhịp có độ lệch chuẩn 1 ps và vẽ SNR theo tần số tín hiệu.

  2. Bước 2: Mạch lấy mẫu – giữ và mạch tụ chuyển mạch

    khoảng 11 giờ

    Học công tắc MOS, bơm điện tích và rò xung nhịp, công tắc tăng áp (bootstrapped), nhiễu kT/C, mạch tụ chuyển mạch và tín hiệu rời rạc theo thời gian. Lab trên PDK mở với ngspice: thiết kế mạch lấy mẫu – giữ với tụ 1 pF, đo sai số do bơm điện tích và phi tuyến theo biên độ vào; so sánh công tắc thường và công tắc tăng áp bằng THD từ FFT của kết quả mô phỏng.

  3. Bước 3: DAC và mạch tham chiếu

    khoảng 10 giờ

    Học kiến trúc DAC điện trở, tụ điện, nguồn dòng; mã nhị phân và mã nhiệt kế; sai lệch phần tử và ảnh hưởng tới INL, DNL; mạch tham chiếu cho bộ chuyển đổi. Bài tập bằng Python: mô hình DAC 10 bit mã nhị phân và DAC phân đoạn (6 bit nhiệt kế cộng 4 bit nhị phân) với sai lệch phần tử ngẫu nhiên; chạy Monte Carlo và so sánh phân bố INL, DNL, giải thích vì sao phân đoạn giảm lỗi ở mã giữa thang.

  4. Bước 4: Bộ so sánh, ADC flash và ADC SAR

    khoảng 13 giờ

    Học bộ so sánh chốt, điện áp lệch và nhiễu của bộ so sánh; ADC flash, ADC hai bước; ADC SAR với DAC tụ điện và logic điều khiển. Lab: viết mô hình SAR 10 bit bằng Python có sai lệch tụ và nhiễu bộ so sánh; thiết kế một bộ so sánh chốt động trên PDK mở, mô phỏng Monte Carlo để đo điện áp lệch và đưa giá trị này trở lại mô hình SAR để ước lượng ENOB.

  5. Bước 5: ADC nhiều tầng kiểu đường ống, xen kẽ thời gian và sigma – delta

    khoảng 12 giờ

    Học ADC nhiều tầng kiểu đường ống và sửa sai số số, ADC xen kẽ thời gian và sai lệch giữa kênh, điều chế sigma – delta rời rạc và liên tục theo thời gian, định dạng nhiễu và bộ lọc giảm tốc độ mẫu. Bài tập bằng Python: mô phỏng bộ điều chế sigma – delta bậc một và bậc hai với tỉ lệ lấy mẫu dư 64, vẽ phổ để thấy nhiễu bị đẩy lên tần số cao; mô phỏng ADC xen kẽ hai kênh có lệch hệ số khuếch đại và quan sát vạch phổ ảo.

  6. Bước 6: Bộ dao động, jitter và vòng khóa pha

    khoảng 12 giờ

    Học nguyên lý bộ dao động vòng và LC, jitter và nhiễu pha, PLL bơm điện tích và các cân nhắc thiết kế (băng thông vòng, ổn định, nhiễu). Lab: mô phỏng một bộ dao động vòng ba tầng trên PDK mở ở các góc quy trình để thấy tần số thay đổi thế nào; viết mô hình tuyến tính của PLL bằng Python, vẽ đáp ứng vòng hở và vòng kín, và chọn tụ, điện trở bộ lọc cho độ dự trữ pha khoảng 60 độ.

  7. Bước 7: Sai số, hiệu chỉnh và đo đặc tính

    khoảng 6 giờ

    Học phân loại sai số tất định và ngẫu nhiên, các kỹ thuật giảm sai số (xáo trộn phần tử, hiệu chỉnh số), đo đặc tính bộ chuyển đổi và luồng kiểm chứng tín hiệu hỗn hợp. Bài tập tổng kết: với mô hình SAR ở bước 3, thêm một thuật toán hiệu chỉnh trọng số tụ đơn giản và đo lại INL, DNL, ENOB; viết báo cáo một trang so sánh chỉ tiêu trước và sau hiệu chỉnh và tính hệ số phẩm chất.

    • Đọc: Chương 6 Accuracy: Deterministic and Random Errors; Chương 21 Mitigation of Errors; Chương 22 Characterization and Measurement — Analog-to-Digital Conversion

Khái niệm chính

Lượng tử hóa và SNR lý tưởng
Làm tròn biên độ về một trong 2ᴺ mức; với tín hiệu sin toàn thang, SNR lý tưởng của bộ chuyển đổi N bit xấp xỉ 6,02·N + 1,76 dB.
Nhiễu kT/C
Nhiễu nhiệt bị giữ lại trên tụ lấy mẫu, có giá trị hiệu dụng bằng căn bậc hai của kT/C; không phụ thuộc điện trở công tắc và chỉ giảm được bằng cách tăng tụ.
Jitter xung nhịp
Dao động ngẫu nhiên của thời điểm lấy mẫu; với tín hiệu sin tần số f, SNR bị giới hạn khoảng −20·log₁₀(2π·f·σt), nên ADC tần số cao cần xung nhịp rất sạch.
ENOB
Số bit hiệu dụng tính từ SINAD đo được: ENOB = (SINAD − 1,76)/6,02; cho biết bộ chuyển đổi thật tương đương bộ lý tưởng bao nhiêu bit.
INL và DNL
DNL là sai lệch của độ rộng mỗi mã so với một LSB lý tưởng; INL là độ lệch tích lũy của đặc tuyến chuyển đổi so với đường thẳng; DNL = −1 LSB nghĩa là mất mã; |DNL| < 1 LSB bảo đảm đặc tuyến đơn điệu và không mất mã.
ADC SAR
Bộ chuyển đổi xấp xỉ liên tiếp: mỗi chu kỳ so sánh quyết định một bit theo kiểu tìm kiếm nhị phân, dùng DAC tụ điện có trọng số; năng lượng thấp và phần lớn là logic số.
ADC nhiều tầng kiểu đường ống
Chuỗi tầng, mỗi tầng lượng tử hóa thô vài bit, trừ khỏi tín hiệu và khuếch đại phần dư cho tầng sau; các tầng làm việc đồng thời trên các mẫu khác nhau nên tốc độ cao.
Điều chế sigma – delta
Lấy mẫu dư và dùng vòng phản hồi có bộ tích phân để định dạng nhiễu lượng tử ra ngoài băng tín hiệu, sau đó bộ lọc số và bộ giảm tốc độ mẫu cho kết quả độ phân giải cao.
DAC tụ điện và DAC dòng
DAC tạo điện áp ra bằng cách chia điện tích trên mảng tụ có trọng số (dùng trong SAR) hoặc cộng các nguồn dòng (dùng cho tốc độ cao); độ chính xác phụ thuộc sai lệch giữa các phần tử.
Bộ so sánh chốt
Mạch khuếch đại rồi chốt dấu của hiệu hai điện áp tại cạnh xung nhịp nhờ hồi tiếp dương; chỉ tiêu chính là điện áp lệch, nhiễu, tốc độ và dòng tĩnh.
PLL bơm điện tích
Vòng khóa pha gồm bộ dò pha – tần số, bơm điện tích, bộ lọc vòng, bộ dao động điều khiển bằng điện áp và bộ chia; khóa tần số ra bằng N lần tần số tham chiếu.
Nhiễu pha
Mô tả trong miền tần số của jitter: công suất nhiễu quanh sóng mang tính theo dBc/Hz ở một độ lệch tần số; tích phân nhiễu pha cho jitter hiệu dụng.
Hiệu chỉnh số
Đo và bù sai số tương tự (sai lệch tụ, sai số hệ số khuếch đại giữa các tầng, lệch giữa các kênh xen kẽ) bằng logic số trên chip, cho phép dùng mạch tương tự đơn giản hơn.

Học xong để làm gì

  • ADC và DAC cho máy thu phát vô tuyến, âm thanh và cảm biến
  • Tạo xung nhịp và tổng hợp tần số cho SoC và giao tiếp tốc độ cao
  • Giao diện cảm biến chính xác trong đo lường, y sinh và ô tô
  • Khối SerDes và khôi phục xung nhịp – dữ liệu trong mạng và trung tâm dữ liệu
  • Kỹ sư thiết kế và đặc tính hóa khối tín hiệu hỗn hợp tại công ty thiết kế vi mạch

Câu hỏi thường gặp

Nên học mạch trước hay kiến trúc trước?

Nên nắm chỉ tiêu và kiến trúc trước bằng mô hình hành vi, sau đó mới đi vào mạch. Khi đã thấy sai lệch tụ làm INL xấu đi thế nào trong mô hình, việc chọn kích thước tụ trong mạch thật có lý do rõ ràng.

Vì sao ADC SAR ngày càng phổ biến?

SAR chủ yếu gồm công tắc, tụ, một bộ so sánh và logic số; các khối này hưởng lợi khi công nghệ thu nhỏ, trong khi op-amp độ lợi cao — cốt lõi của nhiều kiến trúc khác — lại khó làm ở điện áp nguồn thấp. Nhờ đó SAR đạt năng lượng mỗi bước chuyển đổi rất thấp.

Có cần học PLL sâu không?

Cần hiểu đủ để biết jitter của xung nhịp ảnh hưởng thế nào tới ADC và cách PLL tạo ra xung nhịp đó. Thiết kế PLL chuyên sâu là một hướng riêng; giáo trình của Razavi là điểm bắt đầu tốt nếu bạn muốn theo hướng này.

Thực hành thế nào khi không có phòng đo?

Mô hình hành vi bằng Python cho mọi kiến trúc, mô phỏng mạch trên PDK mở bằng ngspice, và phân tích dữ liệu mô phỏng như dữ liệu đo thật (FFT, histogram). Nếu có board vi điều khiển, bạn có thể đo ADC tích hợp của nó như trong chủ đề Kiểm thử vi mạch trong sản xuất.

Mảng này có việc làm ở Việt Nam không?

Có, tại các công ty thiết kế vi mạch có nhóm analog và tín hiệu hỗn hợp, dù số vị trí ít hơn thiết kế số và kiểm chứng. Đây là mảng cần nhiều năm kinh nghiệm, nên một đồ án tốt về bộ chuyển đổi hoặc PLL là lợi thế lớn khi xin việc.

Chọn nguồn tự học

Học theo chuyên khảo về chuyển đổi tương tự – số và giáo trình PLL CMOS; mô hình hóa từng kiến trúc ở mức hành vi bằng Python trước khi xuống mức transistor, và đo SNR, ENOB của mô hình để hiểu mỗi khối đóng góp nhiễu thế nào.