Bạn sẽ học được gì
- Mô tả vai trò của đóng gói (nối điện, cấp nguồn, tản nhiệt, bảo vệ) và vị trí của khâu đóng gói – kiểm thử trong chuỗi sản xuất chip
- Trình bày các bước của dây chuyền đóng gói: mài mỏng, cắt wafer, gắn die, hàn dây hoặc flip chip, đúc khuôn, hoàn thiện
- So sánh các họ vỏ đơn chip và đa chip (SOIC, QFP, QFN, BGA, WLCSP) theo số chân, kích thước, hiệu năng điện và nhiệt
- Ước lượng ký sinh điện của dây hàn và chân vỏ, giải thích nhiễu chuyển mạch đồng thời và cách giảm
- Tính nhiệt độ tiếp giáp từ mạng nhiệt trở và chọn giải pháp tản nhiệt phù hợp
- Giải thích các cơ chế hỏng cơ – nhiệt (lệch hệ số giãn nở, nứt mỏi mối hàn, hỏng do ẩm) và các phép thử độ tin cậy
- Liên hệ đóng gói với lắp ráp bo mạch, kiểm thử điện và sản xuất hàng loạt
Nên học trước
Giới thiệu
Đóng gói vi mạch là khâu biến một mảnh silic trần — mỏng, giòn, dễ hỏng vì ẩm và bụi — thành một linh kiện có thể hàn lên bo mạch và làm việc nhiều năm. Vỏ vi mạch làm bốn việc cùng lúc: nối điện từ chip ra thế giới bên ngoài, cấp nguồn ổn định, tản nhiệt, và bảo vệ cơ học cũng như hóa học cho chip. Ở Việt Nam, các nhà máy bán dẫn lớn hiện nay chủ yếu thuộc khâu này: các nhà máy lắp ráp, đóng gói và kiểm thử (OSAT) như Intel Products Vietnam tại TP.HCM hay Amkor tại Bắc Ninh cần kỹ sư quy trình, vật liệu và độ tin cậy. Sách chính là giáo trình của Rao Tummala (Georgia Tech), bản năm 2001, vẫn là cách nhập môn có hệ thống nhất cho lĩnh vực này.
Quy trình tại một nhà máy đóng gói
Sau khi wafer được kiểm thử sơ bộ, dây chuyền đóng gói truyền thống gồm các bước:
- Mài mỏng và cắt wafer thành từng die; die hỏng đã được đánh dấu trong bản đồ wafer.
- Gắn die lên khung dẫn (lead frame) hoặc đế (substrate) bằng keo hay hợp kim hàn.
- Nối điện: hàn dây (wire bonding) bằng dây vàng hoặc đồng đường kính cỡ vài chục micromet, hoặc flip chip — lật úp chip, nối trực tiếp qua các bump hàn.
- Đúc khuôn bằng nhựa epoxy, mạ chân, tạo hình chân, đánh dấu, rồi chuyển sang kiểm thử cuối.
Mỗi bước có cửa sổ quy trình, thiết bị và kiểu hỏng riêng; kỹ sư quy trình ở nhà máy OSAT dành phần lớn thời gian để giữ các bước này ổn định.
Các họ vỏ
Từ vỏ cắm xuyên lỗ DIP, tới vỏ dán bề mặt có chân (SOIC, QFP), vỏ không chân (QFN) và vỏ mảng bi (BGA) — số chân tăng, kích thước giảm, đường dẫn điện ngắn hơn. Vỏ cỡ chip mức wafer (WLCSP) gần như không lớn hơn die. Vỏ đa chip đặt nhiều die trên cùng một đế, mở đường cho chủ đề Đóng gói tiên tiến và chiplet ở bước sau.
Ba bài toán thiết kế
- Điện: dây hàn và chân vỏ có điện cảm cỡ 1 nH mỗi milimet; khi hàng trăm đầu ra chuyển mạch cùng lúc, dòng biến thiên nhanh qua điện cảm đó gây nhiễu chuyển mạch đồng thời (ground bounce). Người thiết kế vỏ bố trí nhiều chân nguồn – đất, tụ tách, đường truyền có trở kháng điều khiển.
- Nhiệt: nhiệt độ tiếp giáp TJ xấp xỉ TJ = TA + P·θJA. Chip tiêu thụ 2 W trong vỏ có θJA = 40 °C/W, ở môi trường 35 °C, sẽ nóng tới khoảng 115 °C — gần giới hạn. Vỏ có tấm tản nhiệt lộ ra, flip chip với nắp tản nhiệt và vật liệu dẫn nhiệt giúp giảm θ.
- Cơ – nhiệt: silic giãn nở khoảng 2,6 ppm/K, còn bo mạch FR-4 khoảng 14–17 ppm/K. Mỗi chu kỳ bật tắt làm mối hàn chịu ứng suất cắt, dần nứt mỏi. Hơi ẩm ngấm vào nhựa đúc có thể hóa hơi khi hàn nóng chảy lại và làm nứt vỏ ("hiệu ứng bỏng ngô"), vì thế linh kiện có cấp nhạy ẩm (MSL) và quy định sấy trước khi hàn.
Học thế nào
Kiến thức cần có: quy trình chế tạo (chủ đề Nhập môn công nghệ vi chế tạo và phòng sạch), cộng với nhiệt học và cơ học đại cương để hiểu truyền nhiệt và ứng suất — chủ đề Thermodynamics and Kinetic Theory của lộ trình Vật lý là phần ôn nên có. Mỗi bước dưới đây đi kèm bài tính hoặc mô phỏng nhỏ bằng Python hay ngspice. Nếu có thể, hãy tham quan một nhà máy OSAT hoặc phòng thí nghiệm đóng gói của trường: nhìn máy hàn dây làm việc giúp hiểu nhanh hơn nhiều trang sách.
An toàn
- Quan sát bo mạch: chỉ dùng bo mạch logic cũ không nối điện lưới (bo mạch chủ, ổ cứng, bo mạch điện thoại hỏng). Tuyệt đối không dùng bộ nguồn, bo đèn, lò vi sóng hay màn hình CRT: tụ điện trong đó có thể giữ hàng trăm vôn sau khi rút điện. Chỉ quan sát, không cấp điện.
- Đo nhiệt vỏ IC ổn áp: nguồn 5 V, giữ công suất tỏa trên IC dưới 1 W vì vỏ có thể vượt 100 °C; đo bằng nhiệt kế hồng ngoại hoặc cặp nhiệt, không chạm tay.
- Máy hàn dây, lò hàn nóng chảy lại và hóa chất chỉ dùng trong phòng thí nghiệm của trường hoặc nhà máy, sau huấn luyện an toàn và có giám sát.
Tiếp theo
Chủ đề này là nền cho Đóng gói tiên tiến và chiplet và cho Kiểm thử vi mạch trong sản xuất, hai khâu đi liền với đóng gói trong mọi nhà máy OSAT.
Giáo trình & sách tham khảo
Xem tất cả trong tab SáchGiáo trình chính
Fundamentals of Microsystems Packaging
Rao R. Tummala · 2001
Vì sao chọn: Giáo trình nhập môn đóng gói vi hệ thống do Rao Tummala (Georgia Tech) chủ biên, bản thứ nhất (McGraw-Hill 2001): vai trò của vỏ, thiết kế điện, nhiệt và độ tin cậy, vỏ đơn chip và đa chip, lắp ráp, đóng gói mức wafer, vật liệu, bo mạch và kiểm thử. Chọn làm sách chính vì trình bày lĩnh vực một cách hệ thống từ chip tới hệ thống; sách trả phí. Các công nghệ mới hơn (fan-out, chiplet) học ở chủ đề sau.
Nên đọc: Chương 1, 2, 4–10, 15–20, 22
Các bước học
Đăng nhập để đánh dấu các bước đã hoàn thành.
Bước 1: Vai trò của đóng gói trong vi điện tử
khoảng 7 giờHọc các chức năng của vỏ vi mạch, cấp bậc đóng gói từ chip tới hệ thống, xu hướng số chân và mật độ, vị trí của khâu đóng gói – kiểm thử trong chuỗi giá trị. Bài tập: chọn một bo mạch logic cũ không nối điện lưới (bo mạch chủ, ổ cứng, bo mạch điện thoại hỏng — tuyệt đối không dùng bộ nguồn, bo đèn, lò vi sóng hay màn hình CRT), chỉ quan sát, không cấp điện; lập bảng các loại vỏ nhìn thấy (SOIC, QFP, QFN, BGA), tra datasheet để ghi số chân, kích thước và nhiệt trở; giải thích vì sao nhà thiết kế chọn vỏ đó.
- Đọc: Chương 1 Introduction to Microsystems Packaging; Chương 2 The Role of Packaging in Microelectronics — Fundamentals of Microsystems Packaging
Bước 2: Lắp ráp vi mạch: gắn die, hàn dây và flip chip
khoảng 9 giờHọc dây chuyền lắp ráp: mài mỏng, cắt wafer, gắn die, hàn dây bi – nêm nhiệt siêu âm, hàn TAB, flip chip với bump hàn và chất độn đáy, các lỗi thường gặp và cách kiểm tra (kéo dây, cắt bi). Bài tập: vẽ lưu đồ quy trình cho một vỏ QFN hàn dây và một vỏ BGA flip chip, liệt kê ở mỗi bước thông số quy trình chính và một kiểu hỏng có thể xảy ra.
- Đọc: Chương 9 Fundamentals of IC Assembly — Fundamentals of Microsystems Packaging
Bước 3: Vỏ đơn chip, vỏ đa chip và đóng gói mức wafer
khoảng 9 giờHọc các họ vỏ đơn chip trên khung dẫn và trên đế, vỏ đa chip, đóng gói mức wafer với lớp phân phối lại và bi hàn. Bài tập: so sánh ba phương án vỏ (QFN, BGA hàn dây, WLCSP) cho một vi điều khiển 64 chân theo diện tích, chi phí tương đối, hiệu năng điện, nhiệt và khả năng lắp ráp; trình bày lựa chọn bằng một bảng có trọng số.
- Đọc: Chương 7 Fundamentals of Single Chip Packaging; Chương 8 Fundamentals of Multichip Packaging; Chương 10 Fundamentals of Wafer-Level Packaging — Fundamentals of Microsystems Packaging
Bước 4: Thiết kế điện của vỏ: ký sinh, nguồn và tín hiệu
khoảng 9 giờHọc điện trở, điện cảm, điện dung ký sinh của dây hàn, chân vỏ và đường mạch trên đế; trở kháng đặc tính, phản xạ, xuyên âm; mạng cấp nguồn và nhiễu chuyển mạch đồng thời. Lab mô phỏng: trong ngspice, dựng mô hình 8 đầu ra CMOS chung một chân đất có điện cảm 2 nH, cho chuyển mạch cùng lúc và đo biên độ ground bounce; lặp lại với 2 chân đất và với tụ tách, rồi giải thích kết quả.
- Đọc: Chương 4 Fundamentals of Electrical Package Design — Fundamentals of Microsystems Packaging
Bước 5: Quản lý nhiệt
khoảng 8 giờHọc truyền nhiệt dẫn, đối lưu, mạng nhiệt trở, θJA và θJC, vật liệu dẫn nhiệt, tấm tản nhiệt và quạt. Bài tập bằng Python: viết mạng nhiệt trở từ tiếp giáp (chip) qua vỏ, vật liệu dẫn nhiệt, tản nhiệt tới không khí; tìm nhiệt trở tản nhiệt lớn nhất cho phép để chip 15 W giữ TJ dưới 100 °C ở môi trường 40 °C. Thực hành an toàn: đo nhiệt độ vỏ của một IC ổn áp tuyến tính nhỏ chạy từ nguồn 5 V với các dòng tải khác nhau và so với tính toán — đo bằng nhiệt kế hồng ngoại hoặc cặp nhiệt, không chạm tay; giữ công suất tỏa dưới 1 W vì vỏ có thể vượt 100 °C.
- Đọc: Chương 6 Fundamentals of Thermal Management — Fundamentals of Microsystems Packaging
Bước 6: Vật liệu, bịt kín và độ tin cậy cơ – nhiệt
khoảng 8 giờHọc vật liệu đóng gói (nhựa đúc, đế hữu cơ và gốm, hợp kim hàn không chì), đúc khuôn và bịt kín; ứng suất do lệch hệ số giãn nở, cong vênh, nứt mỏi mối hàn, hỏng do ẩm; các phép thử chu kỳ nhiệt, ẩm nhiệt, cấp nhạy ẩm. Bài tập: ước lượng biến dạng cắt của một bi hàn ở góc BGA qua chu kỳ nhiệt 0–100 °C từ chênh lệch hệ số giãn nở, rồi giải thích vì sao bi ở góc hỏng trước và chất độn đáy giúp gì.
- Đọc: Chương 5 Fundamentals of Design for Reliability; Chương 15 Fundamentals of Sealing and Encapsulation — Fundamentals of Microsystems Packaging
- Đọc: Chương 18 Fundamentals of Packaging Materials and Processes; Chương 22 Fundamentals of Microsystems Reliability — Fundamentals of Microsystems Packaging
Bước 7: Từ vỏ tới bo mạch: lắp ráp, kiểm thử và sản xuất
khoảng 5 giờHọc công nghệ bo mạch in, lắp ráp dán bề mặt và hàn nóng chảy lại, kiểm thử điện của vỏ và bo, kinh tế sản xuất đóng gói. Bài tập tổng kết: viết báo cáo hai trang về một sản phẩm tự chọn (ví dụ bộ nhớ flash hoặc vi mạch nguồn), mô tả vỏ, quy trình lắp ráp, cách tản nhiệt, các phép thử độ tin cậy và khâu kiểm thử cuối, dẫn nguồn từ datasheet và tài liệu của nhà sản xuất.
- Đọc: Chương 16 Fundamentals of System-Level PWB Technologies; Chương 17 Fundamentals of Board Assembly; Chương 19 Fundamentals of Electrical Testing; Chương 20 Fundamentals of Package Manufacturing — Fundamentals of Microsystems Packaging
Khái niệm chính
- OSAT
- Doanh nghiệp làm dịch vụ lắp ráp, đóng gói và kiểm thử bán dẫn cho các công ty khác (Outsourced Semiconductor Assembly and Test); nhiều IDM cũng có nhà máy lắp ráp – kiểm thử riêng.
- Gắn die
- Bước cố định die đã cắt lên khung dẫn hoặc đế bằng keo dẫn điện, keo cách điện hay hợp kim hàn; ảnh hưởng tới truyền nhiệt và ứng suất trong vỏ.
- Hàn dây (wire bonding)
- Nối pad của chip với chân vỏ bằng dây vàng, đồng hoặc nhôm rất mảnh, thường bằng hàn bi nhiệt – siêu âm; rẻ và linh hoạt nhưng dây dài gây điện cảm ký sinh.
- Flip chip
- Chip được lật úp và nối xuống đế qua mảng bump hàn hoặc trụ đồng trên toàn bề mặt; đường nối ngắn, nhiều đầu vào ra, tản nhiệt qua mặt sau chip.
- Khung dẫn và đế
- Khung dẫn là tấm kim loại dập tạo chân cho vỏ như SOIC, QFN; đế là tấm mạch nhiều lớp hữu cơ hoặc gốm dùng cho BGA và vỏ flip chip, phân phối lại tín hiệu tới các bi hàn.
- BGA và QFN
- BGA đặt bi hàn thành mảng ở mặt dưới nên có nhiều đầu nối; QFN không có chân nhô ra, có tấm tản nhiệt lộ ở đáy, nhỏ gọn và rẻ.
- WLCSP
- Vỏ cỡ chip mức wafer: các lớp phân phối lại và bi hàn được tạo ngay trên wafer trước khi cắt, nên vỏ gần như bằng kích thước die.
- Nhiễu chuyển mạch đồng thời
- Điện áp nhiễu L·di/dt sinh ra trên điện cảm của chân nguồn, chân đất khi nhiều đầu ra chuyển trạng thái cùng lúc (ground bounce); giảm bằng nhiều chân nguồn – đất, tụ tách và đường nối ngắn.
- Nhiệt trở θJA, θJC
- Độ tăng nhiệt độ trên mỗi watt từ tiếp giáp (chip) tới môi trường (θJA) hoặc tới vỏ (θJC); nhiệt độ tiếp giáp TJ xấp xỉ TJ = TA + P·θJA trong điều kiện đo chuẩn.
- Hệ số giãn nở nhiệt (CTE)
- Độ giãn dài tương đối trên mỗi kelvin; lệch CTE giữa silic, đế, nhựa đúc và bo mạch gây ứng suất, cong vênh và nứt mỏi mối hàn qua các chu kỳ nhiệt.
- Cấp nhạy ẩm (MSL)
- Mức phân loại theo chuẩn JEDEC cho biết linh kiện được để ngoài bao chống ẩm bao lâu trước khi hàn; quá hạn phải sấy để tránh nứt vỏ khi hàn nóng chảy lại.
- Đúc khuôn và bịt kín
- Bao chip và dây hàn trong nhựa epoxy có chất độn, hoặc bịt kín trong vỏ gốm, kim loại cho ứng dụng khắc nghiệt, để chống ẩm, ion lạ và va đập.
Học xong để làm gì
- Kỹ sư quy trình và thiết bị tại các nhà máy lắp ráp, đóng gói và kiểm thử (OSAT)
- Thiết kế vỏ và đế cho vi xử lý, bộ nhớ, vi mạch nguồn và vi mạch cao tần
- Giải pháp tản nhiệt cho chip công suất lớn, đèn LED và bộ biến đổi điện
- Đánh giá độ tin cậy mối hàn cho điện tử ô tô, hàng không và thiết bị y tế
- Chọn vỏ linh kiện và quy trình hàn khi thiết kế, lắp ráp bo mạch điện tử
Câu hỏi thường gặp
Học đóng gói có cần giỏi vật lý linh kiện không?
Không cần sâu như khi thiết kế linh kiện. Bạn cần hiểu chip được chế tạo thế nào, cộng với nhiệt học, cơ học vật liệu và mạch điện cơ bản. Đóng gói là lĩnh vực liên ngành: kỹ sư cơ khí, vật liệu, hóa và điện tử đều làm việc ở đây.
Sách chính xuất bản năm 2001, có lỗi thời không?
Phần nền tảng — vai trò của vỏ, thiết kế điện, nhiệt, cơ, vật liệu, lắp ráp, độ tin cậy — vẫn đúng. Những gì mới sau đó như fan-out, interposer, hybrid bonding và chiplet được học ở chủ đề Đóng gói tiên tiến và chiplet với sách của John Lau.
Có tự thực hành được ở nhà không?
Được với các bài tính và mô phỏng: nhiệt trở bằng Python, ground bounce bằng ngspice, đo nhiệt độ vỏ của một vi mạch ổn áp nhỏ chạy từ nguồn 5 V (công suất tỏa dưới 1 W, đo bằng nhiệt kế hồng ngoại, không chạm tay). Máy hàn dây, lò hàn nóng chảy lại và hóa chất chỉ dùng trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy, sau huấn luyện an toàn và có giám sát.
Kỹ sư đóng gói ở nhà máy OSAT làm gì hằng ngày?
Theo dõi và cải thiện yield của từng bước (tỉ lệ lỗi hàn dây, lỗi đúc khuôn), phân tích hỏng hóc, đánh giá vật liệu mới, chuyển giao sản phẩm mới vào sản xuất và làm việc với khách hàng về yêu cầu độ tin cậy.
Vì sao không đưa tất cả chip lên flip chip cho nhanh?
Flip chip cần bump trên wafer và đế nhiều lớp đắt hơn. Với chip ít chân, tần số thấp, hàn dây trên khung dẫn vẫn rẻ và đủ tốt, nên phần lớn chip trên thị trường vẫn dùng hàn dây.
