Bỏ qua tới nội dung chính

Hướng dẫn học chủ đề

Đồ án kỹ thuật bán dẫn

Nâng caokhoảng 90 giờ6 bước

Đồ án tổng hợp theo một trong hai hướng: đưa một thiết kế nhỏ tới tape-out trên PDK mở qua chương trình Tiny Tapeout, hoặc thiết kế một luồng quy trình kèm mô phỏng TCAD cho một linh kiện — chỉ cần hoàn thành một trong hai điều kiện tiên quyết tương ứng.

Bắt đầu học

Bạn sẽ học được gì

  • Chọn nhánh đồ án phù hợp và viết đặc tả với yêu cầu đo được, ràng buộc và tiêu chí nghiệm thu
  • Lập kế hoạch đồ án có mốc, rủi ro và phương án dự phòng, và quản lý mã, dữ liệu bằng hệ thống quản lý phiên bản
  • Nhánh A: thiết kế, kiểm chứng và đưa một vi mạch nhỏ qua luồng RTL-to-GDSII tới ký duyệt trên PDK mở
  • Nhánh B: thiết kế luồng quy trình cho một linh kiện, mô phỏng quy trình và linh kiện bằng TCAD, trích tham số và so với mục tiêu
  • Lập kế hoạch đo và đánh giá kết quả so với mô phỏng, phân tích sai khác
  • Viết báo cáo kỹ thuật và bảo vệ đồ án, nêu rõ giới hạn và bài học
  • Tuân thủ an toàn phòng thí nghiệm và đạo đức nghề nghiệp trong mọi hoạt động của đồ án

Nên học trước

Giới thiệu

Đồ án kỹ thuật bán dẫn là chủ đề cuối của lộ trình: bạn tự đi trọn một vòng kỹ thuật, từ một mục tiêu còn mơ hồ tới một kết quả có số liệu, có tài liệu và có thể bảo vệ trước hội đồng. Chủ đề có hai nhánh, và bạn chỉ cần học xong chủ đề nền của nhánh mình chọn — dù trang hiển thị cả hai trong mục "Nên học trước":

  • Nhánh A — Thiết kế và tape-out: thiết kế một vi mạch nhỏ (số, hoặc tương tự nếu đã học phần analog), kiểm chứng, đưa qua thiết kế vật lý tới GDSII sạch lỗi trên PDK mở và nộp cho một đợt chế tạo giá thấp. Cần chủ đề Thiết kế vật lý, EDA và PDK.
  • Nhánh B — Quy trình và linh kiện: thiết kế một luồng quy trình chế tạo cho một linh kiện (ví dụ MOSFET kênh n cho một nút công nghệ cũ), mô phỏng quy trình và linh kiện bằng TCAD, trích tham số và so với mục tiêu. Cần chủ đề Tích hợp quy trình CMOS.

Sách chính là CMOS VLSI Design của Weste và Harris — sách nền của nhánh A và có chương công nghệ CMOS dùng chung cho nhánh B; Engineering Design của Dym, Little và Orwin dạy quy trình thiết kế và quản lý đồ án; sách công nghệ VLSI của Plummer, Deal và Griffin là tài liệu tham khảo cho nhánh B.

Nhánh A: từ ý tưởng tới chip thật

Tiny Tapeout là chương trình cho phép cá nhân và sinh viên đưa một thiết kế nhỏ lên chip thật với chi phí thấp: nhiều thiết kế chia nhau một con chip, mỗi thiết kế chiếm một hoặc vài ô, và người tham gia nhận board thử có chip khi chế tạo xong. Tại thời điểm viết (9/2026), chương trình nhận thiết kế trên các quy trình SkyWater 130 nm (SKY130), GlobalFoundries 180 nm (GF180MCU) và IHP 130 nm (SG13G2); đối tác cũ Efabless đã ngừng hoạt động từ đầu năm 2025 và chương trình tìm các đường chế tạo mới. Lịch đợt, hạn nộp, giá mỗi ô và thời gian nhận chip thay đổi theo từng đợt — hãy xem trang tinytapeout.com trước khi lập kế hoạch, và chuẩn bị tinh thần chờ nhiều tháng. Nếu lịch không khớp với học kỳ, đồ án vẫn hoàn chỉnh khi thiết kế đạt GDSII sạch lỗi và ký duyệt đầy đủ; phần đo chip có thể làm sau.

Quy trình nhánh A: đặc tả → RTL → kiểm chứng (cocotb, assertion) → tổng hợp và thiết kế vật lý (LibreLane) → ký duyệt (DRC, LVS, định thời, mô phỏng mức cổng) → nộp → khi nhận chip: đo trên board thử bằng nguồn USB và vi điều khiển đi kèm, so với mô phỏng.

Nhánh B: thiết kế trên máy tính trước khi vào phòng sạch

Nhánh B làm hoàn toàn bằng mô phỏng: chọn nút công nghệ và cấu trúc linh kiện, viết trình tự các bước (oxy hóa, quang khắc, cấy ion, ủ, lắng đọng, ăn mòn, CMP, kim loại hóa) với thông số, mô phỏng quy trình để có mặt cắt và phân bố tạp chất, mô phỏng linh kiện để có đặc tuyến, trích điện áp ngưỡng, dòng mở, dòng rò và so với mục tiêu. Có thể dùng các công cụ trên nanoHUB hoặc bộ mô phỏng mã nguồn mở như DEVSIM. Nếu trường có phòng sạch và giảng viên hướng dẫn, một phần luồng có thể được làm thật — nhưng mọi thao tác với hóa chất, khí và thiết bị chỉ được làm trong phòng sạch của trường, sau huấn luyện an toàn và có giám sát, theo quy định của phòng.

Làm đồ án như một kỹ sư

  • Yêu cầu đo được: "bộ đếm tần số đo tới 10 MHz với sai số ±1 đếm trong cửa sổ 1 s" chứ không phải "bộ đếm nhanh"; "điện áp ngưỡng 0,5 V ± 50 mV" chứ không phải "linh kiện tốt".
  • Kế hoạch có mốc và rủi ro: tape-out có hạn nộp cứng; mô phỏng TCAD có thể không hội tụ — luôn có phương án dự phòng.
  • Ghi chép và quản lý phiên bản: mọi mã, script, tệp cấu hình trong Git; sổ tay thiết kế ghi quyết định và lý do.
  • Báo cáo và bảo vệ: trình bày kết quả, giới hạn và bài học, kể cả những gì không thành công.

Số giờ ghi ở đây là mức tối thiểu cho một đồ án nhỏ; đồ án tốt nghiệp ở trường thường cần nhiều gấp ba tới bốn lần.

Giáo trình & sách tham khảo

Xem tất cả trong tab Sách

Giáo trình chính

CMOS VLSI Design: A Circuits and Systems Perspective

Neil H. E. Weste, David Money Harris · 2011 · Bản thứ 4

Có phíNâng caoTiếng Anh

Vì sao chọn: Giáo trình thiết kế vi mạch CMOS của Weste và Harris (bản thứ tư, Addison-Wesley 2011), sách chính của chủ đề Thiết kế vi mạch số VLSI. Trong đồ án dùng làm tài liệu tra cứu: công nghệ CMOS, phương pháp và công cụ thiết kế, kiểm thử và gỡ lỗi chip; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 1, 3, 14, 15

Silicon VLSI Technology: Fundamentals, Practice, and Modeling

James D. Plummer, Michael D. Deal, Peter B. Griffin · 2000

Có phíNâng caoTiếng Anh817 trang

Giáo trình công nghệ chế tạo vi mạch của James Plummer, Michael Deal và Peter Griffin (Prentice Hall 2000), gắn với mô phỏng quy trình: oxy hóa, khuếch tán, cấy ion, lắng đọng, ăn mòn và tích hợp quy trình CMOS. Sách công nghệ của nhánh B: luồng CMOS hiện đại khi viết luồng quy trình, các chương oxy hóa, khuếch tán và cấy ion khi mô phỏng; số chương theo danh sách bài đọc của MIT 6.774. Sách trả phí.

Nên đọc: Chương 2, 6–8

Engineering Design: A Project-Based Introduction

Clive L. Dym, Patrick Little, Elizabeth J. Orwin · 2013 · Bản thứ 4

Có phíTrung bìnhTiếng Anh336 trang

Giáo trình thiết kế kỹ thuật dựa trên dự án của Clive Dym, Patrick Little và Elizabeth Orwin (Harvey Mudd College, bản thứ tư, Wiley 2013): định nghĩa bài toán, thiết kế ý niệm, tạo mẫu, truyền đạt, quản lý dự án và đạo đức. Dùng làm khung cho quy trình đồ án; sách trả phí.

Nên đọc: Chương 1–8, 10, 11, 16, 17

Các bước học

Đăng nhập để đánh dấu các bước đã hoàn thành.

  1. Bước 1: Chọn nhánh, định nghĩa bài toán và đặc tả

    khoảng 10 giờ

    Học quy trình thiết kế kỹ thuật và cách định nghĩa bài toán: yêu cầu, mục tiêu, ràng buộc, chức năng. Việc cần làm: chọn nhánh A hoặc B; viết đặc tả hai trang với yêu cầu đo được, giao diện (nhánh A: chân vào ra theo khuôn mẫu của đợt tape-out) hoặc mục tiêu tham số linh kiện (nhánh B), tiêu chí nghiệm thu; lập kế hoạch có mốc, danh sách rủi ro và phương án dự phòng; tạo kho Git cho đồ án.

  2. Bước 2: Thiết kế ý niệm và chọn phương án

    khoảng 8 giờ

    Học sinh và đánh giá phương án thiết kế bằng tiêu chí có trọng số. Việc cần làm: nhánh A — phác ba kiến trúc cho chức năng đã chọn, ước lượng số cell, tần số và vừa hay không vừa diện tích ô được cấp; nhánh B — so sánh hai hoặc ba cấu trúc linh kiện hoặc trình tự quy trình (ví dụ có hay không có vùng pha tạp nhẹ ở máng) theo độ khó mô phỏng và khả năng đạt mục tiêu; chọn phương án và ghi lý do vào sổ tay thiết kế.

  3. Bước 3: Thiết kế chi tiết: RTL và kiểm chứng, hoặc luồng quy trình

    khoảng 22 giờ

    Nhánh A: viết RTL, testbench cocotb tự kiểm tra với mô hình tham chiếu, assertion cho giao tiếp, đạt mục tiêu độ bao phủ chức năng; thử trên FPGA nếu có. Nhánh B: viết luồng quy trình đầy đủ với thông số từng bước, vẽ mặt cắt sau các bước chính, tính tay độ dày oxit, độ sâu tiếp giáp và điện áp ngưỡng ước lượng để có giá trị so sánh với mô phỏng.

  4. Bước 4: Thực hiện: thiết kế vật lý và ký duyệt, hoặc mô phỏng TCAD

    khoảng 22 giờ

    Nhánh A: chạy LibreLane trên PDK của đợt tape-out, sửa tới khi DRC, LVS sạch, không vi phạm định thời ở mọi góc; chạy lại testbench trên netlist mức cổng; hoàn tất danh sách ký duyệt và các kiểm tra riêng của chương trình tape-out. Nhánh B: mô phỏng quy trình để có cấu trúc và phân bố tạp chất, mô phỏng linh kiện để có đặc tuyến ID – VG và ID – VD, trích tham số và lặp lại thông số quy trình tới khi đạt mục tiêu.

  5. Bước 5: Nộp, kiểm thử và đánh giá kết quả

    khoảng 14 giờ

    Học tạo mẫu và kiểm chứng thiết kế. Nhánh A: nộp thiết kế (nếu lịch cho phép), viết kế hoạch đo trên board thử của chương trình (nguồn USB, vi điều khiển đi kèm) với từng phép đo ứng với một yêu cầu của đặc tả; nếu đã có chip, đo và so với mô phỏng. Nhánh B: phân tích độ nhạy của tham số linh kiện theo ba thông số quy trình quan trọng nhất, so với tài liệu công bố của nút công nghệ tương tự và giải thích sai khác.

  6. Bước 6: Báo cáo, bảo vệ và đạo đức nghề nghiệp

    khoảng 14 giờ

    Học truyền đạt thiết kế bằng lời và văn bản, quản lý dự án, đạo đức trong thiết kế. Việc cần làm: viết báo cáo kỹ thuật (đặc tả, phương án, thiết kế, kiểm chứng hoặc mô phỏng, kết quả, giới hạn, bài học), công bố mã và tài liệu lên kho công khai nếu phù hợp với giấy phép của PDK và công cụ; chuẩn bị bài trình bày 15 phút và bảo vệ trước hội đồng hoặc nhóm học.

Khái niệm chính

Tape-out
Gửi dữ liệu layout cuối cùng tới nhà máy để chế tạo; mọi kiểm tra ký duyệt phải xong trước hạn nộp vì sau đó không thể sửa.
Tiny Tapeout
Chương trình giáo dục cho phép nhiều thiết kế nhỏ chia nhau một con chip trên PDK mở, mỗi thiết kế chiếm một hoặc vài ô, giúp chi phí tape-out đủ thấp cho cá nhân và sinh viên.
PDK mở
Bộ thiết kế quy trình được nhà máy công bố công khai, như SKY130, GF180MCU và IHP SG13G2, cho phép thiết kế và chế tạo với công cụ mã nguồn mở.
Đặc tả và tiêu chí nghiệm thu
Tài liệu mô tả chức năng, giao diện và chỉ tiêu đo được của sản phẩm, kèm cách kiểm tra từng chỉ tiêu; là căn cứ để đánh giá đồ án thành công hay chưa.
Ký duyệt
Danh sách kiểm tra bắt buộc trước tape-out: kiểm chứng chức năng, định thời ở mọi góc, DRC, LVS, ăng-ten, mô phỏng mức cổng; mỗi mục có kết quả và người xác nhận.
Luồng quy trình
Trình tự các bước chế tạo cùng thông số (nhiệt độ, thời gian, liều cấy, độ dày) biến wafer trần thành linh kiện hoàn chỉnh; là sản phẩm chính của nhánh B.
Mô phỏng TCAD
Mô phỏng quy trình (oxy hóa, khuếch tán, cấy ion) để có cấu trúc và phân bố tạp chất, rồi mô phỏng linh kiện (giải phương trình Poisson và liên tục) để có đặc tuyến điện.
Trích tham số
Rút các tham số như điện áp ngưỡng, dòng mở, dòng rò, độ dốc dưới ngưỡng từ đặc tuyến mô phỏng hoặc đo để so với mục tiêu và với mô hình compact.
Rủi ro và phương án dự phòng
Những việc có thể làm đồ án thất bại (lỡ hạn nộp, mô phỏng không hội tụ, chip trả về chậm) được liệt kê từ đầu, kèm cách giảm khả năng xảy ra và việc sẽ làm nếu xảy ra.
Sổ tay thiết kế
Ghi chép theo ngày các quyết định, thử nghiệm, kết quả và lý do; giúp tái hiện kết quả, viết báo cáo và bảo vệ đồ án.

Học xong để làm gì

  • Đồ án tốt nghiệp ngành vi điện tử, kỹ thuật bán dẫn hoặc thiết kế vi mạch
  • Hồ sơ năng lực khi xin việc tại công ty thiết kế vi mạch, fab hoặc nhà máy OSAT
  • Chuẩn bị cho nghiên cứu sau đại học về linh kiện, quy trình hoặc thiết kế vi mạch
  • Đóng góp thiết kế mở cho cộng đồng phần cứng mã nguồn mở
  • Thực hành quy trình dự án kỹ thuật: đặc tả, kế hoạch, kiểm chứng, báo cáo

Câu hỏi thường gặp

Tôi phải học cả Thiết kế vật lý và Tích hợp quy trình CMOS sao?

Không. Mục Nên học trước liệt kê cả hai vì đồ án có hai nhánh. Nhánh A cần Thiết kế vật lý, EDA và PDK; nhánh B cần Tích hợp quy trình CMOS. Chỉ cần xong chủ đề của nhánh bạn chọn.

Nếu không kịp đợt Tiny Tapeout thì sao?

Đồ án nhánh A vẫn hoàn chỉnh khi thiết kế đạt GDSII sạch lỗi, qua ký duyệt và có kế hoạch đo. Bạn có thể nộp ở đợt sau và đo chip khi nhận được. Lịch đợt và chi phí thay đổi thường xuyên, hãy kiểm tra trang của chương trình.

Nhánh B có cần phần mềm TCAD thương mại không?

Không bắt buộc. Có thể dùng các công cụ mô phỏng trên nanoHUB (cần đăng ký miễn phí) hoặc bộ mô phỏng mã nguồn mở như DEVSIM. Nếu trường có bản quyền phần mềm thương mại, hãy dùng dưới sự hướng dẫn của giảng viên.

Đồ án làm một mình hay theo nhóm?

Cả hai đều được. Nhóm hai tới ba người nên chia rõ vai trò (thiết kế, kiểm chứng, thiết kế vật lý, hoặc quy trình, mô phỏng, phân tích) và dùng chung kho mã. Bài đánh giá nên có phần đóng góp riêng của từng người.

Có được thực hành chế tạo trong phòng sạch không?

Chỉ khi trường có phòng sạch và giảng viên hướng dẫn, sau huấn luyện an toàn và có giám sát. Hóa chất như axit HF và khí độc dùng trong chế tạo rất nguy hiểm; tuyệt đối không tự làm bên ngoài phòng thí nghiệm có giám sát.

Chọn nguồn tự học

Chọn hướng theo nhánh đã học (thiết kế hoặc chế tạo), lập đặc tả và kế hoạch như một dự án kỹ thuật thật; kiểm tra lịch và PDK hiện hành của Tiny Tapeout trước khi bắt đầu vì các đợt sản xuất thay đổi theo năm, và coi 90 giờ là mức tối thiểu.