Bỏ qua tới nội dung chính

Hướng dẫn học chủ đề

Cơ học cổ điển

Physics

Cơ bảnkhoảng 36 giờ5 bước

Vật lý đại cương: cơ học, điện từ học cơ bản — rèn tư duy định lượng và mô hình hóa hiện tượng tự nhiên.

Bắt đầu học

Bạn sẽ học được gì

  • Giải thích và tính toán chuyển động bằng động học và ba định luật Newton
  • Áp dụng bảo toàn năng lượng và động lượng để giải bài toán va chạm, chuyển động
  • Mô tả dao động điều hòa và sóng — nền tảng cho âm thanh, tín hiệu và đồ họa
  • Giải thích điện tích, điện trường, mạch điện cơ bản (định luật Ohm, Kirchhoff)
  • Nêu được mối liên hệ giữa vật lý và các hệ thống tính toán: mô phỏng vật lý, robot, cảm biến, mạch số

Nên học trước

Giới thiệu

Vật lý đại cương rèn tư duy định lượng: quan sát hiện tượng, xây dựng mô hình toán học, kiểm chứng bằng số liệu. Với sinh viên CS, vật lý không chỉ là kiến thức nền — cơ học là gốc rễ của mọi mô phỏng vật lý (game, robot), còn điện học là nền tảng để hiểu mạch số và phần cứng máy tính hoạt động thế nào ở lớp thấp nhất.

Cơ học: từ chuyển động đến bảo toàn

Cơ học bắt đầu bằng việc mô tả chuyển động (động học: vị trí, vận tốc, gia tốc) rồi hỏi tại sao vật chuyển động như vậy (ba định luật Newton: lực gây ra gia tốc). Ở trình độ cao hơn, các định luật bảo toàn (năng lượng, động lượng) thường giải bài toán nhanh hơn nhiều so với áp dụng trực tiếp định luật Newton — đây cũng chính là nguyên lý đứng sau engine vật lý trong game và mô phỏng robot.

Dao động, sóng và tín hiệu

Dao động điều hòa (lò xo, con lắc) và sóng (âm thanh, ánh sáng) tưởng như thuộc vật lý thuần túy, nhưng lại là nền tảng toán học của xử lý tín hiệu số: một tín hiệu âm thanh hay hình ảnh, xét cho cùng, là chồng chập của nhiều dao động ở các tần số khác nhau — ý tưởng cốt lõi của biến đổi Fourier.

Điện học: cầu nối tới phần cứng

Điện tích, điện trường, và đặc biệt là mạch điện cơ bản (định luật Ohm, định luật Kirchhoff) là bước đệm để hiểu vì sao một transistor có thể hoạt động như một công tắc, và cổng logic NAND được xây từ mạch điện thế nào — sợi dây nối vật lý với kiến trúc máy tính.

Cách học hiệu quả

Luôn giải bài tập số, đừng chỉ đọc lý thuyết. Dùng Python (NumPy/Matplotlib) để mô phỏng chuyển động — ví dụ vẽ quỹ đạo vật ném xiên — giúp thấy ngay công thức vật lý biến thành hình ảnh động.

Giáo trình & sách tham khảo

Xem tất cả trong tab Sách

University Physics Volume 2

William Moebs, Samuel J. Ling, Jeff Sanny · 2016

CC BY-NC-SATrung bìnhTiếng Anh820 trang

Tập 2 cùng bộ OpenStax, miễn phí. Chỉ cần đọc chương mở đầu về điện tích, điện trường, điện thế ở bước 5 — không cần đọc phần nhiệt động lực học hay mạch xoay chiều nếu chỉ quan tâm nền tảng cho phần cứng số.

Nên đọc: Chương 5–7

Các bước học

Đăng nhập để đánh dấu các bước đã hoàn thành.

  1. Bước 1: Động học: mô tả chuyển động

    khoảng 6 giờ

    Vị trí, vận tốc, gia tốc; chuyển động thẳng đều, biến đổi đều, chuyển động ném xiên. Viết chương trình Python mô phỏng quỹ đạo vật ném xiên và vẽ đồ thị so với công thức giải tích.

  2. Bước 2: Ba định luật Newton và ứng dụng

    khoảng 7 giờ

    Lực, khối lượng, ba định luật Newton, lực ma sát, chuyển động tròn. Giải một hệ hai vật nối qua ròng rọc (bài toán Atwood) bằng tay rồi kiểm chứng bằng mô phỏng số.

  3. Bước 3: Năng lượng, động lượng và va chạm

    khoảng 7 giờ

    Công, động năng, thế năng, bảo toàn năng lượng; động lượng và va chạm đàn hồi/không đàn hồi. Mô phỏng va chạm giữa hai vật trong Python và kiểm tra động lượng, năng lượng có bảo toàn đúng như lý thuyết không.

    • Đọc: Chương 7 Work and Kinetic Energy; Chương 8 Potential Energy and Conservation of Energy; Chương 9 Linear Momentum and Collisions — University Physics Volume 1
  4. Bước 4: Dao động và sóng

    khoảng 7 giờ

    Dao động điều hòa (lò xo, con lắc), sóng cơ, âm thanh, giao thoa. Vẽ và nghe thử (bằng code sinh âm thanh đơn giản) sự chồng chập của hai sóng sin tần số gần nhau để quan sát hiện tượng phách (beat).

  5. Bước 5: Điện tích, điện trường và mạch điện cơ bản

    khoảng 9 giờ

    Điện tích, định luật Coulomb, điện trường, điện thế; mạch điện một chiều đơn giản với định luật Ohm và Kirchhoff. Tự tính toán và (nếu có điều kiện) lắp một mạch LED-điện trở đơn giản, hoặc mô phỏng mạch bằng một công cụ trực tuyến miễn phí.

Khái niệm chính

Động học (kinematics)
Mô tả chuyển động qua vị trí, vận tốc, gia tốc theo thời gian, không quan tâm nguyên nhân gây ra chuyển động.
Ba định luật Newton
Định luật 1: vật giữ nguyên trạng thái nếu không có lực tác dụng; Định luật 2: F = ma; Định luật 3: mọi lực đều có phản lực bằng và ngược chiều.
Bảo toàn năng lượng và động lượng
Trong một hệ kín, tổng năng lượng và tổng động lượng không đổi theo thời gian; dùng để giải nhanh bài toán va chạm, chuyển động phức tạp mà không cần tính lực trực tiếp.
Dao động điều hòa
Chuyển động lặp lại quanh vị trí cân bằng với lực phục hồi tỉ lệ với độ lệch (như lò xo); mô tả bằng hàm sin/cos, là mô hình cho rất nhiều hiện tượng dao động.
Sóng và tần số
Sự lan truyền dao động trong không gian; đặc trưng bởi tần số, bước sóng, biên độ — cơ sở vật lý của âm thanh, ánh sáng và mọi tín hiệu tuần hoàn.
Điện trường và điện thế
Điện trường mô tả lực mà một điện tích tác dụng lên điện tích khác trong không gian quanh nó; điện thế là năng lượng thế theo đơn vị điện tích, hiệu điện thế tạo ra dòng điện.
Định luật Ohm và mạch điện cơ bản
V = IR: hiệu điện thế bằng dòng điện nhân điện trở; cùng với định luật Kirchhoff (bảo toàn dòng điện tại nút, bảo toàn điện thế quanh vòng kín) đủ để phân tích mạch điện đơn giản.

Học xong để làm gì

  • Mô phỏng vật lý trong game và đồ họa máy tính (va chạm, trọng lực, dao động)
  • Robot học: động lực học tay máy, cảm biến quán tính (IMU), điều khiển chuyển động
  • Xử lý tín hiệu số: âm thanh, ảnh, biến đổi Fourier đều bắt nguồn từ lý thuyết dao động và sóng
  • Hiểu mạch số và phần cứng: từ định luật Ohm đến cổng logic được xây từ transistor
  • Khoa học dữ liệu cảm biến: IoT, thiết bị đeo, hệ thống định vị đều dựa trên nguyên lý vật lý

Câu hỏi thường gặp

Có cần biết giải tích trước khi học vật lý không?

Nên có. Vật lý đại cương bậc đại học (khác với vật lý phổ thông) dùng đạo hàm cho vận tốc/gia tốc và tích phân cho công, năng lượng — học song song với Giải tích cũng được nhưng sẽ dễ hơn nếu đã quen đạo hàm cơ bản.

Lộ trình này có cần phòng thí nghiệm không?

Không bắt buộc. Trọng tâm là giải bài tập định lượng và mô phỏng bằng code; các thí nghiệm ảo (như PhET Colorado) đủ để trực quan hóa hiện tượng ở mức tự học.

Vì sao dân CS cần học điện học nếu không làm phần cứng?

Kiến thức điện học cơ bản giúp hiểu vì sao máy tính hoạt động được ở lớp vật lý thấp nhất — hữu ích khi học Kiến trúc máy tính, Hệ thống nhúng, hoặc đơn giản là để không hoàn toàn mù mờ về nguyên lý của thiết bị mình dùng hằng ngày.

Mất bao lâu để hoàn thành lộ trình?

Khoảng 36 giờ, tương đương 6 tuần nếu học 6 giờ mỗi tuần, đã lược bớt phần thí nghiệm thực hành để phù hợp với người tự học hướng CNTT.

Chọn nguồn tự học

Chọn khóa có bài tập tính toán thực hành, không chỉ xem lý thuyết suông.