Video
Đăng bởi Ban biên tập OpenER ·
Tác giả giữ toàn bộ bản quyền (All Rights Reserved) — không phải giấy phép mở. Bạn vẫn xem và học miễn phí trên OpenER; muốn tái sử dụng cần xin phép tác giả.
PROFESSOR
Can people read this? Size-wise? If I make it a little — can people read this at the back?
Mọi người đọc được chữ này không? Về kích thước ấy? Nếu tôi làm nó hơi — ở cuối phòng có đọc được không?
Yes, no?
Được không, hay không?
No? Thumbs down if you're no. No.
Không à? Ai không đọc được thì giơ ngón cái xuống. Không.
OK.
Được rồi.
[INAUDIBLE]
[KHÔNG NGHE RÕ]
OK. Welcome to Lecture 5. Let's get started.
Được rồi. Chào mừng đến với Bài giảng 5. Chúng ta bắt đầu thôi.
I want to pick up today with where we left off last time and talk about one more proof, just so that we get the hang of doing proofs together.
Hôm nay tôi muốn tiếp tục từ chỗ dừng lần trước và nói thêm một chứng minh nữa, để chúng ta cùng làm quen với việc chứng minh.
And the real trick about proofs is that there is none. You just have to practice.
Mẹo thật sự khi chứng minh là không có mẹo nào cả. Bạn chỉ cần luyện tập.
And the more you practice, the more you play with things, the more you try out ideas, and the more types of proofs you see the easier things will get.
Càng luyện tập nhiều, càng thử nghiệm, càng thử nhiều ý tưởng, và càng gặp nhiều dạng chứng minh thì mọi thứ càng dễ.
I want to acknowledge upfront that proving things is hard. We don't expect you to be able to do complex proofs the first time you see them.
Tôi thừa nhận ngay từ đầu rằng chứng minh rất khó. Chúng tôi không mong các bạn làm được những chứng minh phức tạp ngay lần đầu gặp.
A lot of this is something that people get better at over time, and people can take classes well into their PhD and even beyond on different kinds of proof techniques and how to proof things.
Phần lớn là điều người ta giỏi dần theo thời gian, và người ta có thể học các lớp đến tận bậc tiến sĩ và thậm chí hơn nữa về các kỹ thuật chứng minh và cách chứng minh.
And it's something that you shouldn't feel bad about if you don't get on the first try. It's something that you'll get better with over time.
Bạn đừng cảm thấy tệ nếu không làm được ngay lần đầu. Bạn sẽ khá lên theo thời gian.
So before we start lecture, there's a few small announcements.
Trước khi bắt đầu bài giảng, có vài thông báo nhỏ.
First, we just posted to Piazza about this, but as you might have noticed, some of the discussion sections are quite crowded, and some of you might not be getting seats in discussion section.
Đầu tiên, chúng tôi vừa đăng lên Piazza về việc này, nhưng như các bạn có thể đã thấy, một số buổi thảo luận khá đông, và một số bạn có thể không có chỗ ngồi trong buổi thảo luận.
There is a bunch of sections that are actually under subscribed. So there are open seats in these discussions.
Có nhiều buổi thực ra còn ít người đăng ký. Nên các buổi thảo luận đó còn chỗ trống.
So if you would like to have more personal attention in your discussion sections, we posted to Piazza sections that don't have a lot of students coming.
Nếu bạn muốn được quan tâm riêng nhiều hơn trong buổi thảo luận, chúng tôi đã đăng lên Piazza danh sách các buổi ít sinh viên.
So maybe try to attend one of those so that you can get more interaction with the TAs.
Bạn có thể thử đến một trong các buổi đó để tương tác nhiều hơn với các TA.
We also wanted to remind everyone that we do have the one extended section, where we cover the same material, but go a little bit slower.
Chúng tôi cũng muốn nhắc mọi người rằng có một buổi mở rộng, học cùng nội dung nhưng chậm hơn một chút.
So if you think that that might be helpful to you, feel free to try that out.
Nếu bạn thấy buổi đó có thể giúp ích, cứ thử xem.
Finally, the last thing I wanted to remind people is that I know that there's some folks that the homework is long, it's hard, and sometimes you make a mistake on the homework or things go wrong.
Cuối cùng, điều tôi muốn nhắc là tôi biết với một số bạn bài tập về nhà dài và khó, và đôi khi bạn làm sai hoặc có chuyện không ổn.
And for this, we basically have homework recap office hours.
Vì vậy, chúng tôi có giờ hỗ trợ tổng kết bài tập về nhà.
So there are two office hours on Monday where we will discuss, in a discussion style setting, the solutions to the homework that you just submitted.
Có hai giờ hỗ trợ vào thứ Hai để thảo luận, theo kiểu trao đổi, lời giải của bài tập về nhà mà các bạn vừa nộp.
So in case you want to try and resubmit your homework, or you want to make sure you're doing your self grades right, or you just want to have another pass of the homework, please, please go to those.
Nếu bạn muốn nộp lại bài tập về nhà, hoặc muốn chắc là mình tự chấm đúng, hoặc chỉ muốn xem lại bài một lần nữa, hãy đến các buổi đó.
They're a great resource where a TA will basically walk you step by step through the homework.
Đó là nguồn hỗ trợ rất tốt, TA sẽ hướng dẫn bạn từng bước qua bài tập về nhà.
There are two times at Monday, I think 9 AM and — I don't want to say the times. Because I might get them / I think it's 11:00 AM, but I'm not 100% confident.
Có hai giờ vào thứ Hai, tôi nghĩ là 9 giờ sáng và — tôi không muốn nói giờ cụ thể. Vì tôi có thể nhầm / tôi nghĩ là 11 giờ sáng, nhưng tôi không chắc 100%.
So please check Piazza.
Nên các bạn hãy kiểm tra Piazza.
And if you feel like you want to just get your self grades done with a group of people, do them fast, or you want to resubmit your homework because maybe you messed something up and you want to make sure you're understanding it.
Và nếu bạn muốn làm xong phần tự chấm cùng một nhóm, làm cho nhanh, hoặc muốn nộp lại bài vì có thể bạn đã làm sai chỗ nào đó và muốn chắc là mình hiểu bài.
I think this is a great resource that you can use to try and learn the material better. OK. So with that, let's start today's lecture.
Tôi nghĩ đây là nguồn hỗ trợ rất tốt để bạn học nội dung này tốt hơn. Được rồi. Vậy bắt đầu bài giảng hôm nay.
I'm going to do one more proof, and then I'm going to talk about linear transformations.
Tôi sẽ làm thêm một chứng minh nữa, rồi nói về phép biến đổi tuyến tính.
And finally, move to matrix matrix multiplication.
Cuối cùng, chuyển sang phép nhân ma trận với ma trận.
By the way, please, I ask you that if things are — if you cannot see stuff at the back of the room, please tell me.
Nhân tiện, tôi nhờ các bạn, nếu không nhìn thấy chữ ở cuối phòng, hãy nói với tôi.
I have no idea of knowing what it looks like from back there, so if you can't see it like wave and let me know that you can't see.
Tôi không biết từ phía sau nhìn thế nào, nên nếu không thấy rõ thì cứ vẫy tay để tôi biết là các bạn không thấy.
OK. So there are a bunch of questions that I got last time on what does without loss of generality mean.
Được rồi. Lần trước tôi nhận được nhiều câu hỏi về "without loss of generality" nghĩa là gì.
Sometimes, we abbreviate this as WLOG. LOG.
(không mất tính tổng quát) Đôi khi ta viết tắt là WLOG. LOG.
And without loss of generality, basically, means that let us consider a specific case, but by choosing this specific case, we will not be losing any of the essence of the more general problem.
Không mất tính tổng quát, về cơ bản, nghĩa là ta xét một trường hợp cụ thể, nhưng khi chọn trường hợp cụ thể này, ta không mất đi cái cốt lõi của bài toán tổng quát hơn.
So you can usually do without loss of generality. You can say without loss of generality when labels and reordering really doesn't matter.
Thường bạn có thể dùng "không mất tính tổng quát" khi bạn nói không mất tính tổng quát trong trường hợp việc gán nhãn và sắp xếp lại thật sự không quan trọng.
And so in the proof last time, we said without loss of generality. Let a1 — let's see if I have this.
Và trong chứng minh lần trước, chúng ta đã nói không mất tính tổng quát. Cho a1 — để xem tôi có ví dụ này không.
We said without loss of generality, let a1 be that column that is a linear combination of the other two, right?
Chúng ta đã nói không mất tính tổng quát, cho a1 là cột là tổ hợp tuyến tính của hai cột còn lại, đúng không?
We know from the definition that one of the columns is a linear combination of the other two, but we don't know which one, right? So we're saying let's choose it to be a1.
Từ định nghĩa ta biết một trong các cột là tổ hợp tuyến tính của hai cột kia, nhưng ta không biết là cột nào, đúng không? Nên ta nói hãy chọn nó là a1.
It might be the other one, but the proof structure will go through exactly the same.
Có thể là cột khác, nhưng cấu trúc chứng minh sẽ diễn ra hoàn toàn giống nhau.
And so as an example, let's say that you have three numbers, a, b, and c.
Một ví dụ, giả sử bạn có ba số a, b và c.
You can say without loss of generality let a be the largest number.
Bạn có thể nói không mất tính tổng quát cho a là số lớn nhất.
You can also say let c be the smallest number.
Bạn cũng có thể nói cho c là số nhỏ nhất.
You see how, in this case, when I'm given three numbers, it really doesn't matter which one I call the largest or the smallest because I don't know anything about them anyway.
Bạn thấy đó, trong trường hợp này, khi được cho ba số, thì thật ra không quan trọng tôi gọi số nào là lớn nhất hay nhỏ nhất, vì dù sao tôi cũng không biết gì về chúng.
It doesn't matter which number I call what. So if all I have is just three numbers, and I know nothing else about them, I can easily re-label them, right?
Tôi gọi số nào là gì cũng không quan trọng. Nên nếu tôi chỉ có ba số, và không biết thêm gì khác về chúng, thì tôi dễ dàng đặt lại tên cho chúng, đúng không?
Or without loss of generality, if I'm given 10 numbers, I can say let a1 be bigger than a2, be bigger than a3, so on and so forth. I'm not imposing any properties.
Hay nếu tôi có 10 số, mà không mất tính tổng quát, tôi có thể nói a1 lớn hơn a2, lớn hơn a3, và cứ thế tiếp tục. Tôi không áp đặt tính chất nào cả.
Yes, question?
Vâng, em có câu hỏi?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: In the more complex case, where it's not so obvious, do you have to prove that it's without loss of generality?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Trong trường hợp phức tạp hơn, khi không hiển nhiên như vậy, liệu mình có phải chứng minh là không mất tính tổng quát không?
In some very complex situations, you might have to. But in general, you will only use without loss of generality in situations where it is obvious.
Trong vài tình huống rất phức tạp thì có thể phải làm. Nhưng nói chung, các em chỉ dùng "không mất tính tổng quát" khi điều đó hiển nhiên.
Other cases, you would then if it had — if it's something that requires a proof you would not say without loss of generality, you would say let us assume some property about variable a, and then say, oh, prove that it doesn't matter that you're assuming that.
Còn những trường hợp khác, nếu cần phải chứng minh thì các em sẽ không nói "không mất tính tổng quát", mà sẽ nói hãy giả sử biến a có một tính chất nào đó, rồi chứng minh rằng việc giả sử đó không ảnh hưởng gì.
So if it's not obvious you wouldn't use the term. But basically, you will use it largely in this context of relabeling and reordering. That's mostly when these kinds of things will come up.
Vậy nếu không hiển nhiên thì các em không dùng cụm này. Nhưng về cơ bản, các em sẽ dùng nó chủ yếu trong ngữ cảnh đặt lại tên và sắp xếp lại thứ tự. Đó chủ yếu là lúc những chuyện này xuất hiện.
OK. So that's what I wanted to talk about. And we're going to get the chance to use this again in the example that I want to do.
OK. Đó là điều tôi muốn nói. Và chúng ta sẽ có dịp dùng lại nó trong ví dụ tôi sắp làm.
So we proved a theorem last time, and the theorem we proved last time was that if the columns of a are linearly dependent, then ax equal to b does not have a unique solution, right?
Lần trước chúng ta đã chứng minh một định lý, và định lý đó là nếu các cột của a phụ thuộc tuyến tính thì ax = b không có nghiệm duy nhất, đúng không?
There is an if here and a then there.
Ở đây có một vế "nếu" và một vế "thì".
But the natural question is — and I think some of you were asking that — well, what can we say about the columns if we know something about the equation, right?
Nhưng câu hỏi tự nhiên là, và tôi nghĩ vài em đã hỏi rồi, vậy ta có thể nói gì về các cột nếu biết điều gì đó về phương trình?
This is saying we know something about the matrix, we can say something about the number of solutions. Can we go in the other direction?
Ở đây là ta biết điều gì đó về ma trận, thì ta nói được điều gì đó về số nghiệm. Ta có thể đi theo chiều ngược lại không?
And so the theorem that we want to prove today is theorem if ax equal to b has two or more solutions,
Và định lý mà ta muốn chứng minh hôm nay là: nếu ax = b có hai nghiệm trở lên,
then the columns of a are linearly dependent.
thì các cột của a phụ thuộc tuyến tính.
So this is a theorem we want to prove. And now, that you've all had some experience trying to play with proofs, take a couple of minutes to try it out with your neighbor.
Đây là định lý ta muốn chứng minh. Giờ các em đã có chút kinh nghiệm làm quen với chứng minh, hãy dành vài phút thử làm cùng bạn bên cạnh.
Think about it on your own. Follow the steps that we talked about last time, right? I can put them up so that you can be reminded.
Hãy tự suy nghĩ. Làm theo các bước ta đã nói lần trước, nhé? Tôi có thể chiếu lên để các em nhớ lại.
[SIDE CONVERSATION] So how are people doing?
[NÓI CHUYỆN RIÊNG] Các em làm thế nào rồi?
[SIDE CONVERSATION] Do people have some idea? Do you want a little bit more time to think? Should we go through it together?
[NÓI CHUYỆN RIÊNG] Mọi người đã có ý tưởng nào chưa? Các em có muốn thêm chút thời gian suy nghĩ không? Hay ta cùng làm nhé?
OK. Does anyone have any idea that they would like to share on how we could start approaching this?
OK. Có ai có ý tưởng nào muốn chia sẻ về cách bắt đầu không?
Yeah.
Vâng.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Great idea, right? Basically, what do we know.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ý hay đấy. Về cơ bản là: ta biết những gì.
We know that there are more than these two solutions. So let's write that out mathematically, right?
Ta biết có nhiều hơn một nghiệm, ít nhất là hai nghiệm này. Vậy hãy viết điều đó ra bằng toán học.
Assume that there are two solutions that are distinct, and see what we can do to work with that. So let's try that idea.
Giả sử có hai nghiệm phân biệt, rồi xem ta làm được gì với điều đó. Vậy hãy thử ý tưởng này.
So again, we have basically the beginning part, which is this if part.
Một lần nữa, ta có phần đầu, tức là vế "nếu".
This if and then this then is basically an implies, and this is the second part of our statement, right?
Chữ "nếu... thì" này về cơ bản là phép suy ra, và đây là vế thứ hai của mệnh đề, đúng không?
OK. So in our proof, we're going to say, OK, let's first write out what we know. We say that ax equal to b has two or more solutions.
OK. Trong chứng minh, ta sẽ nói: trước hết hãy viết ra những gì ta biết. Ta có ax = b có hai nghiệm trở lên.
So, OK. Let's say we have two or more solutions.
Vậy, OK. Giả sử ta có hai nghiệm trở lên.
So say let x1 and x2 be two distinct solutions, right?
Gọi x1 và x2 là hai nghiệm phân biệt, đúng không?
This means that x1 is not equal to x2, right? We can't just say, oh, here's a solution, oh, here's a solution within the same solution with a different name.
Nghĩa là x1 không bằng x2, đúng không? Ta không thể nói: đây là một nghiệm, đây cũng là một nghiệm, nhưng thực ra là cùng một nghiệm mang tên khác.
That's not two solutions. That's one solution with two names. So x1 and x2 are two distinct solutions. What does it mean to be a solution?
Đó không phải là hai nghiệm. Đó là một nghiệm với hai cái tên. Vậy x1 và x2 là hai nghiệm phân biệt. Là nghiệm nghĩa là gì?
It means that a times x1 is equal to the vector b, and a times x2 is equal to the vector b, right?
Nghĩa là a nhân x1 bằng vectơ b, và a nhân x2 bằng vectơ b, đúng không?
What do we want to show?
Ta muốn chứng minh điều gì?
What is the end part, right? So this is the statement that I underlined in pink. What do we want to show? We should always keep in mind.
Phần kết luận là gì? Đây là mệnh đề tôi gạch chân màu hồng. Ta muốn chứng minh điều gì? Ta luôn phải nhớ điều này.
This is what we know, this is what we can assume, where do we want to go? Well, we want to show that the columns are linearly dependent. And what does that mean?
Đây là điều ta biết, đây là điều ta có thể giả sử, ta muốn đi tới đâu? thì muốn đi đâu? Ta muốn chứng minh các cột phụ thuộc tuyến tính. Điều đó nghĩa là gì?
From our definition, we know that, basically, we want one column to be written as a linear combination of the other columns, right?
Theo định nghĩa, ta biết rằng ta muốn một cột viết được thành tổ hợp tuyến tính của các cột còn lại, đúng không?
So we want for sum i ai the column ai is this linear combination, right?
Vậy ta muốn có một i sao cho cột ai bằng tổ hợp tuyến tính này, đúng không?
j is equal to 1 to n, j not equal to i, cjaj, right? We want to find some i for which this is true.
tổng j từ 1 đến n, j khác i, của cjaj, đúng không? Ta muốn tìm một i nào đó để điều này đúng.
OK?
OK?
So here, what do we have? We have a times x1 equal to b1. What is a times x1 in terms of the columns of a?
Vậy ở đây ta có gì? Ta có a nhân x1 bằng b1. a nhân x1 viết theo các cột của a là gì?
Remember, you want to get somewhere which has the columns of a, right? So we want to start thinking about what we know in terms also of the columns of a.
Hãy nhớ, ta muốn đi đến một biểu thức có các cột của a, đúng không? Nên ta cần bắt đầu nghĩ về những gì ta biết theo các cột của a.
So ax1 is essentially a linear combination of the columns of a, right? So it's not exactly what we want, but it's something similar.
Vậy ax1 về bản chất là một tổ hợp tuyến tính của các cột của a, đúng không? Vậy nó chưa đúng hẳn cái ta muốn, nhưng cũng khá giống.
And we have a x2, which is another linear combination of the columns of a. So what if we were to combine them?
Và ta có a x2, cũng là một tổ hợp tuyến tính của các cột của a. Vậy nếu ta kết hợp chúng lại thì sao?
What if I was to say, well, it turns out that a times x1 is equal to b, and a times x2 is also equal to b. What do you want to write?
Giả sử ta nói rằng a nhân x1 bằng b, và a nhân x2 cũng bằng b. Các em muốn viết gì?
What do you feel like writing, given that you have these two nice things that are equal to the same thing? They're equal to each other, right?
Các em muốn viết gì, khi đã có hai đại lượng hay ho này cùng bằng một thứ? Chúng bằng nhau, đúng không?
So we can write ax1, this implies that ax1 is equal to ax2, right?
Vậy ta viết ax1, suy ra ax1 bằng ax2, đúng không?
I can further rewrite this as a times x1 minus x2 is equal to 0. I just moved one thing to the other side, right?
Tôi viết lại tiếp thành a nhân (x1 trừ x2) bằng 0. Tôi chỉ chuyển một vế sang bên kia thôi.
So we now have a linear combination of the columns of a, is not equal to another column, but it is equal to 0, right?
Vậy giờ ta có một tổ hợp tuyến tính của các cột của a, không bằng một cột khác, mà bằng 0.
So now, you have some equation, where all of the columns are on one side, and there is zero on the other side.
Giờ ta có một phương trình mà mọi cột nằm một bên, và bên kia là số không.
But what you want is you want one column on one side, and all of the other columns on the other side. You want to pull out one column, right?
Nhưng ta muốn một cột ở một bên, và tất cả các cột còn lại ở bên kia. Ta muốn tách riêng một cột ra, đúng không?
So the question is how do you do that? So for that, let us say — let's give this vector a name.
Vậy làm thế nào? Để làm vậy, ta hãy đặt tên cho vectơ này.
Let y is equal to x1 minus x2. OK?
Đặt y bằng x1 trừ x2. Được chứ?
So we can now write a times y1, y2, yn is equal to 0.
Giờ ta viết được a nhân (y1, y2, yn) bằng 0.
If y has these elements, y1, y2, yn, right?
Nếu y có các phần tử y1, y2, yn, đúng không?
Can you further now — how could you write this into something that looks kind of like this? Yeah.
Giờ làm sao viết tiếp thành thứ trông giống thế này? Mời em.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Great. Right. You want to move the column vector, so the idea is express a as the column vectors.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Tốt. Đúng rồi. Ta muốn đưa các vectơ cột ra, tức là biểu diễn a theo các vectơ cột.
So let's write this as y1 times a1 plus y2 times a2 plus dot dot yn times an equal to 0.
Ta viết y1 nhân a1 cộng y2 nhân a2 cộng ... cộng yn nhân an bằng 0. Trong đó a chính là ma trận gồm a1, a2, an.
You know where a is basically the matrix a1, a2, an. These are the columns of a.
Đây là các cột của a. Giờ ta muốn làm gì?
Now what do you want to do?
Có thể dùng nó để ra thứ như thế này không?
Can you use this to get something like this? How would you want to do that?
Các em định làm thế nào? Em định làm thế nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: The suggestion is to leave a1 here, and take the others to the other side.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Gợi ý là giữ a1 ở đây, và chuyển các số hạng còn lại sang vế bên kia.
Right. That's a good suggestion. What do we have to check to be able to do that? So let's do that.
Đúng. Gợi ý hay đấy. Ta cần kiểm tra điều gì để làm được vậy? Ta làm thử.
We will take a1 to the other side, but we have to check one thing, right? Do we want ai times some constants ci here? No, right?
Ta chuyển a1 sang vế kia, nhưng phải kiểm tra một điều. Ta có muốn ai nhân một hằng số ci nào đó ở đây không? Không.
Our definition says it has to be a 1 here. So what do we need to make sure that we can do?
Định nghĩa yêu cầu hệ số ở đây phải là 1. Vậy ta cần đảm bảo điều gì?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Something can't be zero, right? I'm hearing all these murmurs. I need to be able to divide somehow.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Có thứ không được bằng không. Tôi nghe các em xì xào rồi. Tôi cần có thể chia.
Well — so to be able to divide, I need to make sure that let's say I want to divide — I need to make sure that y1 isn't zero.
Để chia được, tôi cần đảm bảo rằng giả sử tôi muốn chia cho y1, thì y1 phải khác không.
Is everyone following me? Yep. OK. So do I know that y1 isn't zero?
Mọi người theo kịp chứ? Vâng. Được. Vậy ta có biết y1 khác không không?
What if the first component of x1 was equal to the first component of x2?
Nếu thành phần đầu tiên của x1 bằng thành phần đầu tiên của x2 thì sao?
y1 would be zero, right? So can you move a1 over?
Khi đó y1 sẽ bằng không, đúng không? Vậy có chuyển a1 sang được không?
What about a2? Can you guarantee that y2 is not 0? So what do we do now?
Còn a2 thì sao? Có đảm bảo y2 khác 0 không? Vậy giờ ta làm gì?
Yeah, at the back.
Mời em ở cuối lớp.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Great idea, right?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ý hay đấy.
What he's pointing out is that, wait, we know that x1 minus x2 is not equal to 0 because these are distinct, right?
Bạn ấy chỉ ra rằng, ta biết x1 trừ x2 khác 0 vì chúng phân biệt, đúng không?
So is it possible for every single entry in this vector to be zero? There must be at least one entry that is non-zero. Do we care which entry it is?
Vậy mọi phần tử của vectơ này có thể đều bằng không không? Phải có ít nhất một phần tử khác không. Ta có quan tâm đó là phần tử nào không?
No. So we can say, without loss of generality, let y1 not be equal to 0.
Không. Nên ta có thể nói, không mất tính tổng quát, cho y1 khác 0.
You could also say, without loss of generality, let y13 not be equal to 0. That is valid, but you had to write more stuff because there's two digits in 13.
Cũng có thể nói, không mất tính tổng quát, cho y13 khác 0. Cách đó vẫn đúng, nhưng phải viết nhiều hơn vì 13 có hai chữ số.
I recommend choosing a small number.
Tôi khuyên nên chọn số nhỏ.
So we say without loss of generality, let y1 not equal to 0.
Vậy không mất tính tổng quát, cho y1 khác 0.
Now, I can say a1 is equal to negative y2 over y2 a2 yn y1 Y1 an.
Giờ ta có a1 bằng âm y2 trên y1 nhân a2, ..., âm yn trên y1 nhân an.
And basically, we're done, right? We have exactly what we wanted.
Và về cơ bản là xong rồi. Ta có đúng thứ mình muốn.
So QED. We have proved our theory.
Vậy là c.p.c.m. (QED). Ta đã chứng minh xong định lý.
Any questions on what just happened? Yes.
Có câu hỏi nào về những gì vừa làm không? Mời em.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Yeah, good question. How did I get the last equation?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Câu hỏi hay. Tôi có phương trình cuối thế nào?
I basically said, let's take y2 to yn over to the right hand side. And then I did — so I got a negative sign because I did that, and then I divided by y1.
Tôi chuyển các số hạng từ y2 đến yn sang vế phải. Nên có dấu âm vì tôi chuyển vế, rồi tôi chia cho y1.
Yeah, question?
Còn câu hỏi nào không?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: What would happen if you had more than two distinct solutions? Great question. The same proof would still hold, right? We don't use the fact that there's more than two distinct solutions.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Điều gì xảy ra nếu có nhiều hơn hai nghiệm phân biệt? Câu hỏi rất hay. Chứng minh vẫn đúng như vậy. Ta không hề dùng đến việc có nhiều hơn hai nghiệm phân biệt.
Yeah.
Vâng.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Good question.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Câu hỏi hay.
The question was why did you here not do the same thing you did last time, which is — last time what we did was we said let's pretend that we did this small case first, right?
Câu hỏi là tại sao ở đây em không làm giống lần trước, tức là lần trước ta đã giả sử là làm trước trường hợp nhỏ này, đúng không?
We did this simple example first. But this simple example doesn't imply the proof for n.
Ta đã làm ví dụ đơn giản này trước. Nhưng ví dụ đơn giản này không suy ra được chứng minh cho n.
We just did this as a way of understanding how the proof works, and then we made a separate argument for the case when we actually had n columns.
Ta chỉ làm vậy để hiểu chứng minh hoạt động thế nào, rồi lập luận riêng cho trường hợp thật sự có n cột.
But in this case, we were able to skip doing this simple example. That doesn't mean that you shouldn't do a simple example if you're stuck on how to get started.
Còn ở đây, ta có thể bỏ qua việc làm ví dụ đơn giản này. Điều đó không có nghĩa là em không nên làm ví dụ đơn giản khi bí không biết bắt đầu từ đâu.
Definitely use a simple example.
Chắc chắn nên dùng ví dụ đơn giản.
That proof was slightly more complicated. So starting with a simple example was — made it easier to see the pattern. So you don't always have to do a simple example first.
Chứng minh kia phức tạp hơn một chút. Nên bắt đầu từ ví dụ đơn giản giúp dễ thấy quy luật hơn. Vậy không phải lúc nào cũng phải làm ví dụ đơn giản trước.
That is primarily a technique for understanding. Yeah. Good question. Other questions?
Đó chủ yếu là một kỹ thuật để hiểu vấn đề. Vâng. Câu hỏi hay. Còn câu hỏi nào khác không?
Yes, green shirt.
Vâng, bạn áo xanh lá.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: QED means that was to be shown, Latin for that was to be shown.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: QED nghĩa là điều cần chứng minh, tiếng Latin là "điều cần được chứng minh".
STUDENT
We use the other [INAUDIBLE] PROFESSOR: We'll get to that.
Ta dùng cái kia [KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ta sẽ nói tới.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Great. So what if — good question. What about multiple unique solutions?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Tốt. Vậy nếu... câu hỏi hay. Còn nhiều nghiệm phân biệt thì sao?
I think that was also a question in the back. What if someone told you that you don't have two unique solutions, you have 53 unique solutions.
Tôi nghĩ phía sau cũng có bạn hỏi vậy. Nếu có người bảo em không phải có hai nghiệm phân biệt mà là 53 nghiệm phân biệt thì sao?
This proof would still exactly hold because you could just choose solution 1 and solution 2, and still go through the whole argument.
Chứng minh này vẫn đúng y nguyên vì em chỉ cần chọn nghiệm 1 và nghiệm 2 rồi vẫn đi qua toàn bộ lập luận.
So you still know as long as you two, you have linearly dependent columns. If you have 53, you definitely have linearly dependent columns because you have two. Yep.
Vậy chỉ cần có hai nghiệm, các cột đã phụ thuộc tuyến tính. Nếu có 53 nghiệm thì chắc chắn các cột phụ thuộc tuyến tính vì em đã có hai nghiệm. Vâng.
OK. So this leads to us thinking, well, can we have a different way of thinking about linear dependence?
OK. Điều này khiến ta nghĩ: liệu có cách khác để nghĩ về phụ thuộc tuyến tính không?
And I want to, actually, introduce the second definition of linear dependence. It's not really important to which one you use, but it's good to know both of them.
Tôi muốn giới thiệu định nghĩa thứ hai của phụ thuộc tuyến tính. Dùng định nghĩa nào cũng không quan trọng lắm, nhưng nên biết cả hai.
Because, basically, what you see is that you can either have one column be a linear combination of the other columns, or you could have a linear combination of all the columns be equal to 0.
Vì về cơ bản, ta thấy có thể một cột là tổ hợp tuyến tính của các cột còn lại, hoặc một tổ hợp tuyến tính của tất cả các cột bằng 0.
What you just argued here is that these two are the same. As long as not all of the coefficients here are 0.
Vừa rồi ta đã lập luận rằng hai điều này là một. Miễn là không phải tất cả các hệ số ở đây đều bằng 0.
So there is a second definition — thank you — for linear dependence where we say a1, a2,
Vậy có định nghĩa thứ hai (cảm ơn em) của phụ thuộc tuyến tính: a1, a2,
an are linearly dependent if there exist c1, c2, cn.
an phụ thuộc tuyến tính nếu tồn tại c1, c2, cn không đồng thời bằng 0 sao cho c1 a1 cộng c2 a2 cộng cn an bằng 0.
not all 0 such that c1 a1 plus c2 a2 plus cn an equal to 0.
And you should go and convince yourself, if you're not already convinced, by using the argument we followed here that this definition is exactly equivalent to the other definition.
Em nên tự thuyết phục mình, nếu chưa thấy rõ, bằng lập luận vừa rồi, rằng định nghĩa này hoàn toàn tương đương với định nghĩa kia.
This is another good thing to practice as a proof. Worth doing on your own.
Đây cũng là một bài chứng minh tốt để luyện tập. Đáng để tự làm.
OK. So I just wanted to introduce that. And basically, you see, through this proof, why it's natural, in some cases, to want to use this definition.
OK. Tôi chỉ muốn giới thiệu điều đó. Và qua chứng minh này, em thấy vì sao đôi khi dùng định nghĩa này là tự nhiên.
So if we had known this definition in advance, and if we had known these were equivalent, we could have stopped our proof right here after we had argued that one of the elements of the vector y was non-zero because that gives us exactly this.
Nếu ta biết trước định nghĩa này và biết chúng tương đương, ta đã có thể dừng chứng minh ngay tại đây sau khi lập luận rằng một phần tử của vectơ y khác 0, vì điều đó cho ta đúng kết quả này.
OK.
OK.
So I want to now move to a kind of new topic.
Giờ tôi muốn chuyển sang một chủ đề mới.
And I want to start talking about linear transformations, which is really the understanding of linear transformations is why we want to study linear algebra.
Tôi muốn bắt đầu nói về phép biến đổi tuyến tính, vì hiểu được phép biến đổi tuyến tính chính là lý do ta học đại số tuyến tính.
Because matrices, effectively, represent linear transformation.
Bởi vì ma trận về bản chất biểu diễn phép biến đổi tuyến tính.
And in fact, they are linear operators.
Thực ra chúng là các toán tử tuyến tính.
So yesterday in discussion, you saw an example with the following matrix, right? You saw cos theta minus sine theta sine theta cos theta, right?
Hôm qua trong buổi thảo luận, em đã thấy một ví dụ với ma trận sau, đúng không? Em thấy cos theta, trừ sine theta, sine theta, cos theta, đúng không?
You saw this matrix. Let's call this matrix a.
Em đã thấy ma trận này. Ta gọi ma trận này là a.
And what did this matrix do? Let's say this matrix a operated on this vector 1, 0.
Vậy ma trận này làm gì? Giả sử ma trận a tác động lên vectơ 1, 0 này.
What do you get out? You get out, basically, cosine theta sine theta.
Kết quả em nhận được là gì? Em nhận được cosine theta, sine theta.
So if I was to draw a picture, I have my vector here that is 1 0.
Nếu vẽ hình, tôi có vectơ này là 1 0.
I have another vector here, cos theta sine theta, right?
Và một vectơ khác ở đây, cos theta sine theta, đúng không?
And multiplication by this matrix transformed the 1 0 vector into the cosine theta sine theta vector, right? It's rotated by this angle theta.
Phép nhân với ma trận này biến vectơ 1 0 thành vectơ cosine theta sine theta, đúng không? Nó bị quay một góc theta.
And you saw in discussion why this is a rotation matrix, right?
Và trong buổi thảo luận em đã thấy vì sao đây là ma trận quay, đúng không?
You argued that no matter what vector you have, not just for the 1 0 vector but for any vector, you will actually rotate the vector by an angle theta when you multiply by this matrix, right?
Em đã lập luận rằng dù vectơ là gì, không chỉ vectơ 1 0 mà là mọi vectơ, em đều quay vectơ đó một góc theta khi nhân với ma trận này, đúng không?
Everyone, does that sound familiar from discussion? Yeah? Thumbs up? Yeah.
Mọi người có thấy quen với buổi thảo luận không? Vâng? Giơ ngón cái nào? Vâng.
OK. Good people saw this. Good. OK.
OK. Tốt, có người đã thấy rồi. Tốt. OK.
So this is, basically, what is the essence of a transformation, right? It's taking a vector, transforming it into something else. What about the following matrix?
Vậy về cơ bản, đây chính là bản chất của một phép biến đổi, đúng không? Nó lấy một vectơ và biến đổi thành một thứ khác. Còn ma trận sau thì sao?
This is also a transformation. What transformation is this? Can you figure it out?
Đây cũng là một phép biến đổi. Đây là phép biến đổi gì? Các em đoán được không?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: It's a reflection. Why is it a reflection? Let's say I multiplied the vector xy by this, what do I get out?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Đó là phép đối xứng (reflection). Tại sao nó là phép đối xứng? Giả sử tôi nhân vectơ xy với ma trận này, thì tôi nhận được gì?
I get x remains unchanged, but what happens to y?
x giữ nguyên, nhưng y thì sao?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Negative what? Is everyone with me also in the back? Yeah? OK.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Âm của cái gì? Cả các em ở cuối lớp cũng theo kịp chứ? Được không? OK.
So this is a reflection matrix.
Đây là một ma trận đối xứng.
It's another kind of transformation.
Nó là một loại phép biến đổi khác.
What about this matrix? I don't know, 1,353, since those are the numbers of the day. Two and five.
Còn ma trận này thì sao? Tôi chọn đại 1, 353, vì đó là các số của ngày hôm nay. Hai và năm.
This is another matrix.
Đây là một ma trận khác.
When I multiply a vector by it, what happens? I get some other vector out. It doesn't have a nice name. It doesn't called rotation or reflection or something like that.
Khi nhân một vectơ với nó thì chuyện gì xảy ra? Ta nhận được một vectơ khác. Nó không có tên gọi riêng. Không gọi là phép quay hay phép đối xứng hay gì tương tự.
But it is also a transformation. In the next couple of lectures, we're going to build exactly on this understanding of transformations.
Nhưng nó cũng là một phép biến đổi. Trong vài bài giảng tới, chúng ta sẽ xây dựng đúng trên cách hiểu này về các phép biến đổi.
So a matrix is a linear transformation.
Vậy một ma trận là một phép biến đổi tuyến tính.
And we say that a function or f is — an operator f is a linear transformation.
If f of x plus y is equal to f of x plus f of y, and f of alpha times x is equal to alpha at times fx where alpha is some constant.
Ta nói một hàm f là — một toán tử f là phép biến đổi tuyến tính nếu f(x + y) bằng f(x) + f(y), và f(alpha x) bằng alpha nhân f(x), với alpha là một hằng số.
The first thing is often called as preserving addition, and this is called preserving scalar multiplication.
Tính chất đầu thường gọi là bảo toàn phép cộng, còn tính chất sau là bảo toàn phép nhân với vô hướng.
Don't worry about the terminology. You don't have to know that. You just need to know the math. So don't worry if the jargon is not your favorite thing.
Đừng lo về thuật ngữ. Các em không cần nhớ. Chỉ cần hiểu phần toán. Nên nếu không thích mấy thuật ngữ này thì cũng không sao.
And we know that this is true for matrices, right? If I have a matrix a, I know that a times x plus y is equal to a times x plus a times y.
Và ta biết điều này đúng với ma trận, đúng không? Nếu có ma trận a, thì a nhân (x + y) bằng a nhân x cộng a nhân y.
You saw that it is distributive in discussion last time. And if I have a times alpha x this is equal alpha times ax, right?
Các em đã thấy tính phân phối này ở buổi thảo luận lần trước. Và a nhân alpha x bằng alpha nhân ax, đúng không?
So you know this about matrices. What's an even simpler example?
Vậy các em đã biết điều này về ma trận. Một ví dụ còn đơn giản hơn là gì?
What if I had f of x is equal to say a vector x 2x, right?
Nếu f(x) = 2x với x là vectơ thì sao?
If I take f of x plus y, this is, basically, equal to 2 times x plus y, which is equal to 2 x plus 2y, which is equal to f of x plus f of y.
Lấy f(x + y), về cơ bản bằng 2(x + y), bằng 2x + 2y, bằng f(x) + f(y).
It's important to note how all of these steps happen, right? They're super easy.
Cần chú ý từng bước này diễn ra thế nào. Chúng rất dễ.
But here I am saying f of this argument, f of x plus y, means I take whatever is in the brackets, and multiply the whole thing by 2.
Ở đây f của đối số x + y nghĩa là lấy cái nằm trong ngoặc rồi nhân cả cụm với 2.
And f of x means I take f of this argument and multiply it by 2. So no matter which way I do it, I get the same result.
Còn f(x) nghĩa là lấy f của đối số này rồi nhân với 2. Nên làm cách nào ta cũng ra cùng kết quả.
So this is linear.
Vậy nó tuyến tính.
What if I — and I have to check the other thing, which is f of alpha times x is equal to 2 times alpha times x is equal to alpha times f of x.
Còn nếu... và phải kiểm tra điều kia nữa, là f(alpha x) bằng 2 alpha x bằng alpha nhân f(x).
Also good.
Cũng đúng.
What's an example of a transformation that isn't linear? If I take g of x is equal to x squared.
Ví dụ nào là phép biến đổi không tuyến tính? Lấy g(x) = x bình phương.
Then, you can see that if I just take this as a scalar f of x is equal to — let's say f of x plus y is equal to x plus y whole squared, which is equal to x squared
Có thể thấy nếu coi x là một vô hướng thì f(x) bằng — giả sử f(x + y) bằng (x + y) bình phương, bằng x bình phương
plus 2xy plus y squared. Whereas, f of x plus f of y is equal to x squared plus y squared.
cộng 2xy cộng y bình phương. Trong khi f(x) + f(y) bằng x bình phương cộng y bình phương.
So this is not linear. This is linear.
Vậy cái này không tuyến tính. Còn cái kia tuyến tính.
OK. Everyone understand this?
OK. Mọi người hiểu chưa?
OK, good. Just some terminology that you should know about. OK.
OK, tốt. Đây chỉ là một số thuật ngữ các em nên biết. OK.
So I want to now move to talking about even more general transformations.
Giờ tôi muốn chuyển sang các phép biến đổi tổng quát hơn nữa.
And one of the powers of linear algebra is that matrices and vectors can be used to represent lots of different kind of systems.
Một sức mạnh của đại số tuyến tính là ma trận và vectơ có thể dùng để biểu diễn rất nhiều loại hệ thống khác nhau.
And, in fact, vectors are often used to represent the state of a system.
Thực tế, vectơ thường được dùng để biểu diễn trạng thái của một hệ thống.
So you have a problem on your homework this week about modeling a car, and modeling the trajectory of a car, right?
Bài tập về nhà tuần này có một bài mô hình hóa một chiếc xe, và mô hình hóa quỹ đạo của chiếc xe đó.
And one of the first parts of the problem says express this system in matrix vector form, where the state of the system is basically properties of the vehicle, right?
Một trong những phần đầu của bài yêu cầu biểu diễn hệ thống này dưới dạng ma trận-vectơ, trong đó trạng thái của hệ thống về cơ bản là các thuộc tính của chiếc xe.
So for example, let's say you have a vector that denotes the state of a car.
Ví dụ, giả sử có một vectơ biểu diễn trạng thái của một chiếc xe.
Well, if x of t is my x-coordinate of the system at time t, y of t is my y-coordinate of the system at time t.
x(t) là tọa độ x của hệ tại thời điểm t, y(t) là tọa độ y của hệ tại thời điểm t.
And let's say v of t is my velocity at time t, right? I have some cars going in some trajectory, here's my axes, this is, let's say, the trajectory of my car.
Và giả sử v(t) là vận tốc tại thời điểm t. Có chiếc xe chạy theo một quỹ đạo nào đó, đây là các trục, và đây là quỹ đạo của chiếc xe.
Then, I can represent this by this vector x of t the state y of t and v of t as the state vector at time t.
Khi đó ta có thể biểu diễn bằng vectơ gồm x(t), y(t) và v(t) làm vectơ trạng thái tại thời điểm t.
We can call it, let's say, maybe this is some vector s of t. And why do I have this off t here?
Ta có thể gọi nó là vectơ s(t). Tại sao ở đây có (t)?
I'm saying that, well, the car is here at time 1, here at time 2, here a time 3, here at time 4, here at time 5.
Vì xe ở đây tại thời điểm 1, ở đây tại thời điểm 2, đây là 3, đây là 4, đây là 5.
I'm tracking it as it goes along in time. It's a state because it's evolving.
Ta theo dõi nó khi thời gian trôi đi. Nó là một trạng thái vì nó đang tiến triển.
So you see a little version of this in the homework this week.
Các em sẽ thấy một phiên bản nhỏ của việc này trong bài tập tuần này.
And if you get more interested in, basically, the field of control, which uses this kind of modeling very, very heavily, then 16b will go into much more details on how this kind of modeling can be used, and your final project will rely heavily on this kind of modeling.
Và nếu các em quan tâm hơn đến lĩnh vực điều khiển (control), vốn dùng kiểu mô hình hóa này rất nhiều, thì môn 16B sẽ đi sâu hơn nhiều về cách dùng kiểu mô hình hóa này, và dự án cuối kỳ của các em sẽ dựa rất nhiều vào kiểu mô hình hóa này.
And then, if you get interested in this kind of stuff, you can go on to take classes like 106 and 128 that will go into a lot more details on how you can use linear algebraic tools to figure out how to, let's say, drive your autonomous car.
Rồi nếu các em hứng thú với những thứ này, các em có thể học tiếp các môn như 106 và 128 sẽ đi sâu hơn nhiều về cách dùng các công cụ đại số tuyến tính để tìm ra cách, chẳng hạn, lái chiếc xe tự hành của các em.
But I want to use this just as an example, and we don't quite have the tools to talk about state transformations in the case of autonomous driving yet.
Nhưng tôi chỉ muốn dùng nó làm một ví dụ, và chúng ta chưa có đủ công cụ để nói về các phép biến đổi trạng thái trong trường hợp lái xe tự hành.
But I want to talk about state in a simpler system.
Nhưng tôi muốn nói về trạng thái trong một hệ đơn giản hơn.
And I want to talk about the following simpler system, which is a system of pumps and reservoirs.
Và tôi muốn nói về hệ đơn giản hơn sau đây, là một hệ gồm các máy bơm và bể chứa.
So I want to figure out how a system is evolving in time, and I have the following system. I have three tanks, I'm going to call them a, b, and c.
Tôi muốn tìm xem một hệ thay đổi theo thời gian như thế nào, và tôi có hệ sau. Tôi có ba bể, gọi là a, b và c.
These are tanks of water.
Đây là các bể nước.
And they are all interconnected, and water flows from one tank to another. So this might be modeling, let's say, the water storage system in the city.
Chúng nối với nhau, và nước chảy từ bể này sang bể khác. Ví dụ, nó có thể mô hình hóa hệ thống trữ nước của một thành phố.
These kind of models will also show up when you're thinking about smart grids.
Những mô hình như vậy cũng xuất hiện khi nghĩ về lưới điện thông minh.
So basically, you can think of each tank as modeling a storage of energy, but sometimes you need to transfer energy from one location to another.
Về cơ bản, mỗi bể có thể xem như mô hình của một kho chứa năng lượng, nhưng đôi khi cần chuyển năng lượng từ nơi này sang nơi khác.
You will see even more generalized versions of the model that we're going to talk about when you take classes like CS70 and 126.
Các em sẽ còn gặp những phiên bản tổng quát hơn của mô hình chúng ta sắp nói, khi học các môn như CS70 và 126.
And these tools will help you for the models that you will be learning there. So what we want to do with these tanks is we want to understand how water is flowing in them.
Và các công cụ này sẽ giúp ích cho các mô hình mà các em sẽ học ở đó. Vậy với các bể này, điều ta muốn làm là hiểu nước chảy trong chúng như thế nào.
So let's say I have tank a, and I have a pump. And every time the pump runs, water is transferred from one tank to another.
Giả sử tôi có bể a và một máy bơm. Mỗi lần máy bơm chạy, nước được chuyển từ bể này sang bể khác.
So let's say to represent the water in my tanks by state.
Ta biểu diễn lượng nước trong các bể bằng trạng thái.
So I have xa of t, which is the water in tank a at time t.
Tôi có xa của t, là lượng nước trong bể a tại thời điểm t.
And xv of t xc of t, which are the same.
Và xb của t, xc của t, tương tự.
OK. And now, I run my pumps.
OK. Bây giờ, tôi cho các máy bơm chạy.
And every time I run my pump, let's say, all of the water in b gets transferred to c. There's a pipeline. Everything is instantaneously transferred.
Mỗi lần chạy máy bơm, giả sử toàn bộ nước trong b được chuyển sang c. Có một đường ống. Mọi thứ được chuyển tức thời.
And all of the water — so fraction one, and all of the water in c gets transferred over to b.
Và toàn bộ nước, tức là tỉ lệ một, trong c được chuyển sang b.
And let's say the pump a doesn't want to interact with anyone, a is just pumping to itself. So I'll drive myself.
Và giả sử máy bơm a không muốn tương tác với ai, a chỉ bơm cho chính nó. Nên nó tự bơm vào mình.
And every time the pump runs, it takes all the water in itself, puts it back in itself.
Mỗi lần bơm chạy, nó lấy toàn bộ nước trong chính nó, rồi đưa lại vào chính nó.
So now, how can I figure out what is going to happen to the system as it's evolving? Let's say I call this vector.
Vậy làm sao tìm ra điều sẽ xảy ra với hệ khi nó thay đổi? Giả sử tôi gọi vectơ này.
I stack these, and I call this a vector, x of time t. What is x of t plus 1, in terms of x of t?
Tôi xếp chúng lại và gọi là vectơ x tại thời điểm t. x của t cộng 1 được biểu diễn theo x của t như thế nào?
How can I figure this out? Well, I can write this as a system of equations, right?
Làm sao tìm ra điều này? Ta có thể viết nó thành một hệ phương trình, đúng không?
How can I write this as a system of equations?
Viết thành hệ phương trình bằng cách nào?
Take a minute, and maybe try to write out a simple system of equations between xa of t, xv of t, xc of t on one hand, and xv of t plus 1, xv of t plus 1, and xc of t plus on the other.
Các em hãy dành một phút, thử viết ra một hệ phương trình đơn giản giữa xa của t, xb của t, xc của t một bên, và xa của t cộng 1, xb của t cộng 1, và xc của t cộng 1 ở bên kia.
Assuming that you know exactly how these pumps are flowing. This is the structure that you have set up.
Giả sử các em biết chính xác các máy bơm chạy thế nào. Đây là cấu trúc mà ta đã thiết lập.
[SIDE CONVERSATION]
[TRAO ĐỔI RIÊNG]
If you have a question, and the setup is unclear, feel free to ask as well.
Nếu có câu hỏi, hoặc phần thiết lập chưa rõ, cứ hỏi nhé.
Yeah.
Vâng.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: What's the arrow mean?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Mũi tên nghĩa là gì?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: This thing?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Cái này à?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So all the water from b goes to c, and all the water from c goes to a. That's what this means.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Toàn bộ nước từ b đi sang c, và toàn bộ nước từ c đi sang a. Đó là ý nghĩa của nó.
And this arrow means that all the water from a goes back to a. Does that clarify it? The 1 means fraction 1. So 100%.
Còn mũi tên này nghĩa là toàn bộ nước từ a quay lại a. Như vậy đã rõ chưa? Số 1 nghĩa là tỉ lệ 1. Tức là 100%.
So if I was to write half, it would mean half the water from a would go to b. Good question. Yes. Yeah.
Nếu tôi viết một nửa, nghĩa là một nửa lượng nước từ a sẽ đi sang b. Câu hỏi hay. Vâng. Vâng.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: You don't even have to think about it as a matrix yet. Just write a system of equations.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Em thậm chí chưa cần nghĩ nó là ma trận đâu. Chỉ cần viết một hệ phương trình.
[SIDE CONVERSATION] OK.
[TRAO ĐỔI RIÊNG] OK.
So let's think about it together, right? What is the system of equations? What do we know about the first pump?
Cùng nghĩ về nó nhé. Hệ phương trình là gì? Ta biết gì về máy bơm đầu tiên?
We know that when the pump runs, all the water from a goes back to a. So is there any way for the water in a to change over time?
Ta biết khi máy bơm chạy, toàn bộ nước từ a quay lại a. Vậy lượng nước trong a có cách nào thay đổi theo thời gian không?
No. So we have xa at time t is exactly equal to xa at time t plus 1 because there's no change allowed.
Không. Nên xa tại thời điểm t đúng bằng xa tại thời điểm t cộng 1, vì không cho phép có thay đổi.
What about xb at time t? Whatever is in b at time t, it goes to c at time t plus 1, right? So this is equal to xc at time t plus 1.
Còn xb tại thời điểm t thì sao? Bất cứ gì có trong b tại thời điểm t đều sang c tại thời điểm t cộng 1, đúng không? Nên nó bằng xc tại thời điểm t cộng 1.
And finally, we have xc at time t is equal to xb at time t plus 1.
Và cuối cùng, xc tại thời điểm t bằng xb tại thời điểm t cộng 1.
This is the relationship, right?
Đây là mối quan hệ, đúng không?
So now, if I want to write, let's say, xa of t plus 1 xb of t plus 1 xc of t plus 1 in terms of the vector
Bây giờ, nếu tôi muốn viết xa của t cộng 1, xb của t cộng 1, xc của t cộng 1 theo vectơ
xa of t xv of t xc of t. Well, I have basically linear equations, right? I can write this as a matrix.
xa của t, xb của t, xc của t. Về cơ bản ta có các phương trình tuyến tính, đúng không? Tôi có thể viết nó thành một ma trận.
And I want to figure out, basically, what is called the state transition matrix for this system. Because what this is saying is that it's telling you every time the system evolves.
Và về cơ bản, em muốn tìm cái gọi là ma trận chuyển trạng thái (state transition matrix) của hệ này. Vì nó cho ta biết mỗi lần hệ tiến triển thì sao.
Every time your clock ticks and your pumps run, how does your current state vector go to the state vector at the next time?
Mỗi lần đồng hồ nhảy một nhịp và các máy bơm chạy, vectơ trạng thái hiện tại biến thành vectơ trạng thái ở thời điểm kế tiếp như thế nào?
So I know that xa of t plus 1 is just equal to xa of t. So the first row, what am I going to write?
Em biết xa của t cộng 1 đúng bằng xa của t. Vậy hàng đầu tiên, em sẽ viết gì?
I'm going to write a 1 0 0 xb at time t plus 1 is exactly what xc is at time t. So this is going to be a 0 0 1.
Em viết 1 0 0. xb tại thời điểm t cộng 1 đúng bằng xc tại thời điểm t. Nên hàng này là 0 0 1.
And finally, xc is given by xb. So I have a 0 1 0.
Cuối cùng, xc được cho bởi xb. Nên em có 0 1 0.
This guy is called the state transition matrix.
Ma trận này gọi là ma trận chuyển trạng thái.
Does everyone understand what we did here? We just took these equations and wrote them into matrix form. OK.
Mọi người hiểu những gì ta vừa làm chưa? Ta chỉ lấy các phương trình này và viết thành dạng ma trận. OK.
So now, we know that — let's say at time 1, we had some water in our tanks, right?
Bây giờ, giả sử tại thời điểm 1, các bể của ta có một ít nước, đúng không?
Let's say we had at time 1 xa of 1 this is called the vector x of time 1.
Giả sử tại thời điểm 1 có xa của 1, đây gọi là vectơ x tại thời điểm 1.
Thank you. Vector x at time 1 is equal to, let's say, one, two, three, right?
Cảm ơn. Vectơ x tại thời điểm 1 bằng, giả sử, một, hai, ba, đúng không?
There is 1 unit of water in tank a, 2 units in tank b, and 3 units in tanks c. What's going to happen at the next time step?
Bể a có 1 đơn vị nước, bể b có 2 đơn vị, và bể c có 3 đơn vị. Bước thời gian tiếp theo sẽ ra sao?
This is going to remain the same, but these two are switching, right? We're going to keep having this flip-flop, flip-flop, flip-flop, happen as the time goes on.
Số này giữ nguyên, nhưng hai số này đổi chỗ cho nhau, đúng không? Ta sẽ cứ có hiện tượng đảo qua đảo lại, đảo qua đảo lại như vậy khi thời gian trôi đi.
So this is a particularly easy setup, and we can understand just by logic how these quantities are going to move.
Đây là một thiết lập đặc biệt đơn giản, và chỉ cần suy luận ta cũng hiểu được các lượng này sẽ dịch chuyển thế nào.
But what if, in general, we wanted to write x of t plus 2 in terms of x of t?
Nhưng nếu tổng quát, ta muốn viết x của t cộng 2 theo x của t thì sao?
Or x of t plus 2000?
Hay x của t cộng 2000?
Can we figure out how this system will evolve over time as time gets larger and larger just by understanding the state transition matrix? That's the question that we want to ask.
Ta có thể biết hệ này tiến triển theo thời gian thế nào khi thời gian càng lúc càng lớn, chỉ bằng cách hiểu ma trận chuyển trạng thái không? Đó là câu hỏi ta muốn đặt ra.
Because for example — this is an example that we're thinking about in the case of pumps, but if you're thinking about this for energy, you want to understand if you keep transferring energy in certain way, where is your system going to end up after you keep running us for a long time?
Vì chẳng hạn, đây là ví dụ ta đang nghĩ đến với các máy bơm, nhưng nếu nghĩ về năng lượng, em muốn hiểu nếu cứ truyền năng lượng theo một cách nhất định, thì hệ sẽ đi đến đâu sau khi chạy rất lâu?
Or if your state vector is modeling your self-driving car, then you want to know if I keep having transitions, according to the state transition matrix, where am I going to end up?
Hoặc nếu vectơ trạng thái mô hình hóa xe tự lái, thì em muốn biết nếu cứ chuyển trạng thái theo ma trận chuyển trạng thái, rốt cuộc ta sẽ ở đâu?
So I'm going to call this matrix over here, this matrix q.
Vậy em gọi ma trận này là ma trận q.
And now, I know that q times x of t is equal to x of t plus 1, q times x of t plus 1 is equal to x of t plus 2, right?
Giờ em biết q nhân x của t bằng x của t cộng 1, q nhân x của t cộng 1 bằng x của t cộng 2, đúng không?
So what is x of t plus 2 in terms of x of t? I can just substitute, and here I get q times q times x of t.
Vậy x của t cộng 2 theo x của t là gì? Em chỉ cần thế vào, ra q nhân q nhân x của t.
And so, what I really want to understand now, is this q times q, what does this even mean? This q operator is happening twice.
Và điều em thật sự muốn hiểu bây giờ là q nhân q này nghĩa là gì? Toán tử q này xảy ra hai lần.
And we know, in this case, that when q happens twice, what do you get back? The original configuration, right?
Và ta biết, trong trường hợp này, khi q xảy ra hai lần, em nhận lại cái gì? Cấu hình ban đầu, đúng không?
So we know intuitively what's going to happen, but let's try and see what happens in more general cases.
Vậy ta biết bằng trực giác điều gì sẽ xảy ra, nhưng hãy xem điều gì xảy ra trong các trường hợp tổng quát hơn.
And for this, I want to define now — put this here.
Và để làm vậy, giờ em muốn định nghĩa — để cái này ở đây.
OK. You can kind of see this.
OK. Mọi người có thể thấy được cái này.
Matrix — matrix — I want to basically define what happens when I take this matrix q and apply another matrix on top of it,
Ma trận — ma trận — Em muốn định nghĩa điều gì xảy ra khi lấy ma trận q này và áp dụng thêm một ma trận khác lên trên,
and another matrix on top of it. What happens when I keep compounding transformations?
rồi thêm một ma trận nữa lên trên. Điều gì xảy ra khi ta cứ chồng các phép biến đổi lên nhau?
Here it so happens that we started out with an example where I keep running the same pump over and over and over again. But maybe I run different pumps at different times, right?
Ở đây ta bắt đầu với ví dụ mà ta cứ chạy cùng một máy bơm lặp đi lặp lại. Nhưng có thể ta chạy các máy bơm khác nhau ở các thời điểm khác nhau, đúng không?
So I want to, in general, understand what does it mean to have matrix a times matrix b? And let's think about it in, again, the simple two by two case.
Vậy tổng quát, em muốn hiểu ma trận a nhân ma trận b nghĩa là gì? Và ta lại nghĩ về nó trong trường hợp đơn giản hai nhân hai.
So I have a11, a12, a21, a22. And I have b11, b12, b21, b22.
Em có a11, a12, a21, a22. Và có b11, b12, b21, b22.
And it turns out that matrix matrix multiplication is really no different than stacked matrix vector multiplication.
Hóa ra phép nhân ma trận với ma trận thật ra không khác gì phép nhân ma trận với vectơ xếp chồng lại.
So if I look at this matrix b here, I can think of it in terms of it's columns, right?
Nếu nhìn ma trận b ở đây, em có thể nghĩ nó theo các cột, đúng không?
And so when I want to multiply a matrix a and a matrix b, it's like, basically, doing a times the first column b, and then stacking a times a second column of b, and then stacking a times the third column of b, so on and so forth.
Và khi muốn nhân ma trận a với ma trận b, về cơ bản là làm a nhân cột đầu tiên của b, rồi xếp cạnh nó a nhân cột thứ hai của b, rồi xếp tiếp a nhân cột thứ ba của b, cứ thế tiếp tục.
So if this is column vector b1, this is column vector b2, this is basically the same as this matrix a times b1, b2, which is equal to matrix a times b1.
Nếu đây là vectơ cột b1, đây là vectơ cột b2, thì về cơ bản nó giống ma trận a nhân b1, b2, bằng ma trận a nhân b1.
What shape is a times b1 going to be? Also going to be a column vector, right? And then stack next to it a times b2.
a nhân b1 sẽ có dạng gì? Cũng là một vectơ cột, đúng không? Rồi xếp cạnh nó a nhân b2.
So to do this out, I know how to do matrix vector multiplication. So I ignore this, and I say, well a11 this row is going to multiply this column.
Vậy để làm ra, em biết cách nhân ma trận với vectơ. phép nhân. Em bỏ qua cột này, và nói rằng hàng a11 này sẽ nhân với cột này.
So a11 b11 plus a12 b21 is going to be the first element.
Vậy a11 b11 cộng a12 b21 sẽ là phần tử đầu tiên.
So this is going to give me a11 b11 plus a12 b21.
Nên cái này cho em a11 b11 cộng a12 b21.
And then here, I'm going to have the second row times the first column. a21, b11 plus a22 b22.
Rồi ở đây, em sẽ có hàng thứ hai nhân cột đầu tiên. a21, b11 cộng a22 b22.
So this is the first — this is basically saying what happens to b1, right? This column is ab1.
Vậy đây là cột đầu tiên — nó cho biết điều gì xảy ra với b1, đúng không? Cột này là ab1.
Now, we have to write ab2.
Giờ ta phải viết ab2.
And so here, I'm going to now ignore this guy, and just say a11 b12 plus a12 b22.
Ở đây, em sẽ bỏ qua cột này, và viết a11 b12 cộng a12 b22.
And then a21 b12 plus a22 b22.
Rồi a21 b12 cộng a22 b22.
And this line you would not usually draw, I'm just drawing it here for your reference. Question?
Và đường kẻ này thường thì không vẽ, em chỉ vẽ ở đây để mọi người tham khảo. Có câu hỏi không?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: It should be this row times this column. So a21 times b11 a22 times b21.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Phải là hàng này nhân với cột này. Tức là a21 nhân b11, cộng a22 nhân b21.
Yes. Thank you.
Vâng. Cảm ơn bạn.
So there is nothing that we did differently, other than what we would do for matrix vector multiplication.
Vậy là ta không làm gì khác so với phép nhân ma trận với vectơ.
In general, if I have a times b and they're not two dimensional, how would I write this?
Tổng quát, nếu có a nhân b mà chúng không phải hai chiều, thì ta viết thế nào?
This is just a times b1 b2 bn, which is equal to ab1 ab2 abn.
Đó là a nhân [b1 b2 ... bn], bằng [ab1 ab2 ... abn].
I just have a stack of vectors, and I treat matrix matrix multiplication as just doing a bunch of matrix vector multiplications one by one. Any questions on this?
Ta có một chồng các vectơ, và coi phép nhân ma trận với ma trận chỉ là một loạt phép nhân ma trận với vectơ, làm lần lượt từng cái. Có câu hỏi nào không?
We're good? OK. So now, we can move on to doing the interesting stuff, right?
Ổn chứ? Được. Giờ ta có thể chuyển sang phần thú vị rồi.
We wanted to say, going back here, what happens when you have this q times q, right?
Quay lại chỗ này, điều gì xảy ra với q nhân q?
There's no way you can see all three of these things at the same time. OK. Which page you want to see, this page or this page?
Không thể nào nhìn thấy cả ba thứ này cùng một lúc. Được. Các em muốn xem trang nào, trang này hay trang này?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: In my right hand or left hand?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Tay phải hay tay trái của thầy?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK. I'll just go by chronology. I'll rewrite this q.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Được. Thầy sẽ đi theo thứ tự thời gian. Thầy viết lại q này.
The q, the transition matrix we had earlier, was the following.
Ma trận chuyển trạng thái q lúc trước là như sau.
Q equal to 1 0 0 0 0 1 0 1 0, right? And we wanted to figure out q times q.
Q bằng 1 0 0, 0 0 1, 0 1 0, đúng không? Và ta muốn tính q nhân q.
So let's do it. So if I had q times q, this is equal to 1 0 0 0 0 1 0 1 0. I'm going to treat the second q as three columns.
Ta làm thôi. Vậy q nhân q bằng 1 0 0, 0 0 1, 0 1 0. Thầy coi q thứ hai là ba cột.
And here, I'm going to take this perspective. This has the three rows.
Còn ở đây, thầy nhìn theo cách này. Ma trận này có ba hàng.
So let me do q times the first column, right? So if I do q times the first column, I have 1 0 0 times 1 0 0, so I get a 1 here.
Vậy thầy tính q nhân cột đầu tiên. Nếu tính q nhân cột đầu tiên, ta có 1 0 0 nhân 1 0 0, được 1 ở đây.
0 0 1 this 0 goes to this, this 0 maps to this, this 0 goes to here, so I get a 0 in total.
0 0 1: số 0 này nhân với số này, số 0 này với số này, số 0 này với số kia, nên tổng cộng được 0.
And this 0 times this element plus 1 times 0 plus 0 times 0 gives me a 0 here.
Và 0 nhân phần tử này, cộng 1 nhân 0, cộng 0 nhân 0, cho ta 0 ở đây.
Take a minute and do the other two columns yourself because it's hard to follow when someone else is doing them all along.
Các em hãy tự tính hai cột còn lại một phút, vì khó theo dõi khi người khác làm hết từ đầu đến cuối.
But just take a minute to do the other two out yourself and ask me if you have a question.
Cứ tự làm hai cột còn lại, và hỏi thầy nếu có thắc mắc.
So what would you get in this position?
Vậy ở vị trí này ta được gì?
Now, we're just thinking about the second column here. So it's the first row of q times the second column is what you would get here. Which is?
Giờ ta chỉ xét cột thứ hai ở đây. Tức là hàng đầu tiên của q nhân cột thứ hai sẽ cho ta kết quả ở đây. Là bao nhiêu?
I'm worried that I've lost some people.
Thầy sợ là đã bỏ lại một số bạn.
OK. Questions? So here, I'm basically going to have this element times this, this element times this, and this element times this, right? It's just matrix vector render application doing it again.
Được. Có câu hỏi không? Ở đây, về cơ bản ta có phần tử này nhân với phần tử này, phần tử này nhân với phần tử này, và phần tử này nhân với phần tử này. Chỉ là phép nhân ma trận với vectơ, làm lại thôi.
The second point here — now, in the second element, I have the second row times the second column. In the second row in the second column, the ones line up, right?
Điểm thứ hai ở đây, ở phần tử thứ hai, ta có hàng thứ hai nhân với cột thứ hai. Ở hàng thứ hai và cột thứ hai, các số 1 khớp nhau.
Which is why I get a 1 here. And the third row and the second column, they don't line up, so I get a 0 here. And similarly, here, I get a 0 0 1.
Vì vậy ta được 1 ở đây. Còn hàng thứ ba và cột thứ hai thì không khớp, nên ta được 0 ở đây. Tương tự, ở đây ta được 0 0 1.
What is this matrix? It's an identity matrix, right? So it's a familiar thing. What did we expect to have happened when the pumps ran twice?
Ma trận này là gì? Là ma trận đơn vị, đúng không? Một thứ quen thuộc. Ta đã kỳ vọng điều gì xảy ra khi các máy bơm chạy hai lần?
It's the same thing. So the matrix matrix multiplication is doing the right thing. It's matching our intuition, right? It's giving this back the identity transformation, or the identity matrix.
Cũng chính điều này. Vậy phép nhân ma trận với ma trận đang cho kết quả đúng. Nó khớp với trực giác của ta. Nó trả về phép biến đổi đồng nhất, hay ma trận đơn vị.
So this was a simple example. I want to give you a chance to do a slightly more involved example. So let's look at this other example.
Đây là một ví dụ đơn giản. Thầy muốn các em thử một ví dụ phức tạp hơn một chút. Ta xét ví dụ khác này.
Let's look at a,b, c, and a is now such that it only keeps one third of its water for itself, but it sends the other third to b, and it sends a third to c.
Xét a, b, c, trong đó a giờ chỉ giữ lại một phần ba lượng nước cho mình, còn một phần ba gửi sang b, và một phần ba gửi sang c.
What does b do? B keeps half of its water for itself, and it sends half of its water to c.
B thì làm gì? B giữ lại một nửa lượng nước cho mình, và gửi một nửa sang c.
And c keeps a quarter of its water for itself, and sends three quarters to b.
Còn c giữ lại một phần tư lượng nước cho mình, và gửi ba phần tư sang b.
So why don't you try to write the state transition matrix for this pump now?
Các em thử viết ma trận chuyển trạng thái cho hệ bơm này xem?
We want to have x of t plus 1 is equal to some q times x of t. What is q?
Ta muốn x của t cộng 1 bằng q nào đó nhân x của t. Vậy q là gì?
Feel free to discuss it with each other. You don't have to do it alone.
Cứ thoải mái trao đổi với nhau. Các em không cần làm một mình.
Let's see what this looks from the back in the meanwhile.
Trong lúc đó, xem thử nhìn từ phía sau thế nào.
OK. It's actually legible.
Được. Đọc được đấy.
[SIDE CONVERSATION] So how many people think they have the transition matrix?
[NÓI CHUYỆN RIÊNG] Có bao nhiêu bạn nghĩ mình đã có ma trận chuyển?
Yeah. OK. How many people want another minute? OK.
Vâng. Được. Bao nhiêu bạn muốn thêm một phút? Được.
One more minute.
Thêm một phút nữa.
OK. Let's do it together now.
Được. Giờ ta cùng làm.
So what do we know about the water from a? Water from a is going to itself, and it's going to the two others, right?
Ta biết gì về nước từ a? Nước từ a đi về chính nó, và đi sang hai bên còn lại, đúng không?
The water from b is going have to itself and half to c, so b is not giving anything to a.
Nước từ b giữ lại một nửa cho mình và một nửa sang c, nên b không cho a gì cả.
C is not giving anything to a either, right? A quarter of it is staying with c, and half is going to b.
C cũng không cho a gì cả. Một phần tư ở lại với c, và một nửa sang b.
So let's be very careful, since we haven't done this a lot, and write this out as a full system. So x a of t plus 1.
Ta hãy thật cẩn thận, vì chưa làm nhiều lần, và viết ra thành một hệ đầy đủ. Vậy x a của t cộng 1.
So what is a receiving water from at the next time step?
Ở bước thời gian tiếp theo, a nhận nước từ đâu?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: A, right? And how much?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: A, đúng không? Và nhận bao nhiêu?
It's a third of the water in the previous time plus 0 times what it getting from b and 0 times what xc has.
Nó nhận một phần ba lượng nước ở bước thời gian trước cộng 0 nhân lượng nước nhận từ b và 0 nhân lượng nước của xc.
OK? What about xb of t plus 1?
OK? Còn xb của t cộng 1 thì sao?
Well, is it getting any water from a? A third, right?
Nó có nhận nước từ a không? Một phần ba, đúng không?
1 third x a of t plus it's getting half of what was in b plus it's getting three quarters of what was in c.
1/3 x a của t, cộng thêm một nửa lượng nước trong b, cộng thêm ba phần tư lượng nước trong c.
And xc of t is going to be getting a third of the water in xa plus it's getting half of the water in b plus it's getting one quarter of the water
Còn xc của t sẽ nhận một phần ba lượng nước trong xa, cộng một nửa lượng nước trong b, cộng một phần tư lượng nước
that itself previously had.
mà chính nó có trước đó.
And now, we can write this in this format.
Và bây giờ ta có thể viết dưới dạng này.
We are now this q, the first column is just one third, one third, one third, 0 of one half one half, just reading off column by column.
Đây là q, cột đầu tiên chỉ là một phần ba, một phần ba, một phần ba, 0, rồi một nửa, một nửa, cứ đọc từng cột một.
0 three quarters one quarter, right?
0, ba phần tư, một phần tư, đúng không?
So if you get confused about how to go from a graph to a state transition matrix, you don't need to be able to just jump directly.
Nếu em bị rối khi đi từ một đồ thị sang ma trận chuyển trạng thái, thì không cần nhảy thẳng đến kết quả đâu.
When you're first doing this, just write out the equations, right? And then you can just read it off, it's much easier. OK. So basically the columns here are representing the outflows, right?
Lúc mới làm, cứ viết ra các phương trình, đúng không? Rồi đọc ra ma trận, dễ hơn nhiều. OK. Về cơ bản các cột ở đây biểu diễn lượng nước chảy ra, đúng không?
The first column is the outflow from a, right? The second column is the outflow from b, the third column is the outflow from c.
Cột đầu là lượng chảy ra từ a. Cột thứ hai là lượng chảy ra từ b, cột thứ ba là lượng chảy ra từ c.
And if you look at the rows, these rows are the in flows.
Còn các hàng là lượng chảy vào.
A is getting nothing from anyone other than itself, right? That's what this row is telling you.
A không nhận gì từ ai ngoài chính nó, đúng không? Hàng này cho ta biết điều đó.
So now, intuitively, every time the amount of water in a is going down by a third, right?
Vậy theo trực giác, mỗi lần lượng nước trong a lại giảm đi một phần ba, đúng không?
So if you keep doing this, at the end of time, how much water is going to be in a? 0, right? There's smaller and smaller and smaller fraction going to be in a.
Nếu cứ tiếp tục, đến cuối cùng trong a còn bao nhiêu nước? 0, đúng không? Phần trăm nước trong a sẽ nhỏ dần, nhỏ dần, nhỏ dần.
So this is what we feel intuitively, but if we wanted to really understand this, if we wanted to mathematically say this, and if we wanted to, importantly, figure out, well, how much water is going to be in b?
Đó là điều ta cảm nhận bằng trực giác, nhưng nếu muốn hiểu thật sự, muốn phát biểu điều đó bằng toán học, và quan trọng là muốn tính ra trong b sẽ có bao nhiêu nước?
How much water is going to be in c? What we would want to understand is basically q times q times q times q, right?
Trong c sẽ có bao nhiêu nước? Ta cần hiểu q nhân q nhân q nhân q, đúng không?
For many, many, many, many, many time steps because that is what you'll get. And I don't want to do that multiplication out, so I'm going to do it here.
Qua rất, rất, rất nhiều bước thời gian, vì đó là thứ ta sẽ có. Tôi không muốn nhân tay như vậy, nên tôi làm ở đây.
So what I did — can people read this at the back? Are the numbers visible? Yeah? OK.
Tôi đã làm thế này, các em ngồi cuối có đọc được không? Thấy rõ các con số chứ? Được chứ? OK.
So here I just wrote this matrix q out, right? And this q is exactly equal to the q we had over there.
Ở đây tôi viết ma trận q ra, đúng không? Và q này đúng bằng q ta có ở kia.
And then I said, well, let's take q1, which is q times q. And this is what we're going to get when the pumps run once.
Rồi tôi lấy q1, tức là q nhân q. Đây là kết quả khi các máy bơm chạy một lần.
And you'll see that, well, there's going to be less water in a, but it's not all the way gone to 0 yet.
Các em sẽ thấy nước trong a ít đi, nhưng chưa về hẳn 0.
Now, q2 is q1. Q1 was already q squared. Q squared times q. So now, I get the next matrix, and the next matrix.
Tiếp theo, q2 là q1. Q1 vốn đã là q bình phương. Q bình phương nhân q. Cứ thế ta có ma trận tiếp theo, rồi tiếp nữa.
And now q3 is q2 times 2, right? I keep adding one multiplication by q. That's a lot of work.
Và q3 là q2 nhân q, đúng không? Mỗi lần tôi nhân thêm một lần q. Như vậy rất mất công.
So then I said, well, what if I just — Python has nicely implemented functions for me, and I can just say, well, what if I take the matrix to the power 20.
Nên tôi nghĩ, hay là Python có sẵn các hàm rất tiện, tôi có thể lấy ma trận lũy thừa 20.
Multiply it 20 times. What do you see here? This is basically the amount of water that's going to be in a and it's essentially going to 0.
Nhân 20 lần. Các em thấy gì ở đây? Đây về cơ bản là lượng nước sẽ có trong a và nó gần như tiến về 0.
Whereas, the water in b is basically — b and c are basically sharing the water in a 60 40 proportion.
Còn nước trong b và c về cơ bản chia nhau lượng nước của a theo tỉ lệ 60 40.
So go try this out on your own, and you'll see basically how these different things are evolving, and how matrix multiplication can help you understand how systems are evolving in a longer term.
Các em hãy tự thử xem, sẽ thấy những thứ này biến đổi ra sao, và phép nhân ma trận giúp ta hiểu hệ thống tiến triển thế nào về lâu dài.
So finally, before we finish, I want to turn to just one more thing in the last few minutes. Is two properties of matrix multiplication.
Cuối cùng, trước khi kết thúc, tôi muốn nói thêm một điều trong vài phút cuối. Đó là hai tính chất của phép nhân ma trận.
First property is that matrix multiplication does not commute.
Tính chất thứ nhất là phép nhân ma trận không giao hoán.
What this means is that the order matters. The order in which you transform things is important. You cannot run pump one and then pump two, or pump two and then pump one, right?
Nghĩa là thứ tự quan trọng. Thứ tự biến đổi các thứ là quan trọng. Không thể chạy bơm một rồi bơm hai, hay bơm hai rồi bơm một, và được như nhau, đúng không?
Because think about it. Let's say, the first pump you run emptied all of the water in tank a, and the second pump says give half of a to b, right?
Vì hãy nghĩ xem. Giả sử máy bơm đầu tiên bạn chạy làm cạn hết nước trong bể a, và máy bơm thứ hai chuyển một nửa của a sang b, đúng không?
In that case, b is going to get nothing.
Khi đó b sẽ không nhận được gì.
But on the other hand, let's say you ran the second pump first, then half of the water is going to go, and then half of the water is going to get emptied, right?
Nhưng ngược lại, giả sử bạn chạy máy bơm thứ hai trước, thì một nửa lượng nước sẽ chuyển đi, rồi một nửa lượng nước còn lại bị làm cạn, đúng không?
So matrix multiplication does not commute, a times b does not, in general, equal to b times a. There are some exceptions when this is true. This is not always the case.
Vậy phép nhân ma trận không giao hoán, a nhân b nói chung không bằng b nhân a. Có một số trường hợp ngoại lệ mà nó đúng. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
So as an example, if you take for example, what's a good example, of one — let me do the example I did.
Ví dụ, nếu lấy chẳng hạn, ví dụ nào hay nhỉ, để tôi làm ví dụ tôi đã làm.
0 1 1 1 2 3 4 versus 1 2 3 4 and 1 0 1 1.
0 1 1 1 2 3 4 so với 1 2 3 4 và 1 0 1 1.
What is this equal to?
Cái này bằng gì?
This is, basically, going to give me 1 and 4 and 2 and 6 and here I'm going to get 3 and 7, and then 2 and 4, right?
Về cơ bản sẽ cho tôi 1 và 4 và 2 và 6 và ở đây tôi được 3 và 7, rồi 2 và 4, đúng không?
It's worth checking this, verifying for a few examples that if I changed the order, stuff does not stay the same. This is important property one.
Nên kiểm tra lại bằng vài ví dụ để thấy rằng nếu đổi thứ tự thì kết quả không còn như cũ. Đây là tính chất quan trọng thứ nhất.
Important property two is that matrix multiplication is associative.
Tính chất quan trọng thứ hai là phép nhân ma trận có tính kết hợp.
So what this means is that if I take some vector x, and first I transform it by the matrix a, then by the matrix b, then by the matrix c, I can do this like this.
Điều này có nghĩa là nếu tôi lấy một vectơ x nào đó, và đầu tiên biến đổi nó bằng ma trận a, rồi bằng ma trận b, rồi bằng ma trận c, tôi có thể làm như thế này.
Or I can say, well, I'm going to first compose these two transformations, and then apply them directly on ax.
Hoặc tôi có thể nói, ừ, trước tiên tôi sẽ hợp hai phép biến đổi này lại, rồi áp dụng trực tiếp lên ax.
So c, b, a is equal to c times b times a, which is equal to c times ba. It doesn't matter which ones you do first.
Vậy c(b(ax)) bằng c nhân b nhân a, mà bằng c nhân ba. Làm cặp nào trước cũng không quan trọng.
It doesn't mean you can change the order around. Note that this is not equal to abc, right?
Nhưng điều đó không có nghĩa là bạn đổi thứ tự được. Lưu ý cái này không bằng abc, đúng không?
But as long as I don't change what is next to each other, I can still go ahead and do the operations in any which way I want.
Nhưng miễn là tôi không thay đổi những gì đứng cạnh nhau, tôi vẫn có thể thực hiện các phép tính theo bất kỳ cách nào tôi muốn.
So I'm going to end there and see you next week.
Tôi xin dừng ở đây và hẹn gặp lại các bạn tuần sau.
[SIDE CONVERSATION] STUDENT: [INAUDIBLE]
[NÓI CHUYỆN RIÊNG] SINH VIÊN: [KHÔNG NGHE RÕ]
PROFESSOR
2 by 2 and a 1 by 3. That doesn't work.
Ma trận 2x2 và ma trận 1x3. Cái đó không nhân được.
STUDENT
OK.
Vâng.
PROFESSOR
A 2 by 2 and a 2 by 3 will work. Basically, the number of columns in the first matrix has to equal to the number of rows in the second matrix.
Ma trận 2x2 và ma trận 2x3 thì được. Về cơ bản, số cột của ma trận thứ nhất phải bằng số hàng của ma trận thứ hai.
STUDENT
OK. So you can't have more rows in the second matrix [INAUDIBLE] PROFESSOR: No.
Vâng. Vậy ma trận thứ hai không được có nhiều hàng hơn [KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Không.
So for example here you could do 1 0 1 1, and here I can add as many columns as I want.
Ví dụ ở đây bạn có thể lấy 1 0 1 1, và ở đây tôi có thể thêm bao nhiêu cột tùy ý.
Remember, a times b — if I show you the picture — Thank you so much.
Nhớ là a nhân b — nếu tôi cho bạn xem hình — Cảm ơn bạn nhiều.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK. Great. Thank you so much.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Vâng. Tuyệt. Cảm ơn các bạn nhiều.
So here, the number of columns here, or the length of the row has to be equal to the number of rows here. The number of columns equal the number of rows.
Ở đây, số cột này, hay độ dài của hàng, phải bằng số hàng ở đây. Số cột bằng số hàng.
So if a times b — if a is m by n, b can be n by r.
Nên với a nhân b, nếu a là m x n thì b có thể là n x r.
But these two have to match because you can see I can keep adding any number of columns, and that's totally fine. But I cannot add rows to b.
Nhưng hai số này phải khớp nhau vì bạn thấy tôi có thể thêm số cột tùy ý, và điều đó hoàn toàn ổn. Nhưng tôi không thể thêm hàng cho b.
STUDENT
OK.
Vâng.
PROFESSOR
Right? So m is a number of rows of a, n is the number of columns. So the number of columns of a has to equal to the number of rows of b.
Đúng không? m là số hàng của a, n là số cột. Vậy số cột của a phải bằng số hàng của b.
STUDENT
OK.
Vâng.
PROFESSOR
Good question.
Câu hỏi hay.
STUDENT
Thank you.
Em cảm ơn.
Đăng nhập để đánh giá học liệu này.
Đăng nhập để bình luận — chưa ai bình luận về học liệu này.
Không có khóa học liên quan.