Video
Đăng bởi Ban biên tập OpenER ·
Tác giả giữ toàn bộ bản quyền (All Rights Reserved) — không phải giấy phép mở. Bạn vẫn xem và học miễn phí trên OpenER; muốn tái sử dụng cần xin phép tác giả.
PROFESSOR
Good afternoon and welcome to the seventh selection of EE16A — module two circuits.
Chào các em, chúc mừng các em đến với bài giảng thứ bảy của EE16A, module hai về mạch.
So today we still have a pretty full and interesting list of topics. We are going to finally build that that capacity touch screen.
Hôm nay chúng ta vẫn có một danh sách khá đầy đủ và thú vị các chủ đề. Cuối cùng chúng ta sẽ xây dựng màn hình cảm ứng điện dung.
We are also going to learn about one new component called a comparator. Fortunately, it's very simple — even simpler than Ohm's Law — simpler than resistors. So hopefully that will not cause any confusion.
Chúng ta cũng sẽ học một linh kiện mới gọi là bộ so sánh (comparator). May mắn là nó rất đơn giản, còn đơn giản hơn định luật Ohm, đơn giản hơn điện trở. Hy vọng nó sẽ không gây nhầm lẫn.
And then we will also talk about the energy that is stored in a capacitor — so for example to use a capacitor as a battery replacement.
Sau đó chúng ta cũng sẽ nói về năng lượng được lưu trữ trong tụ điện, chẳng hạn dùng tụ điện để thay thế pin.
So the other thing that I would like to say is that, as you probably know, the midterm two is going to be Monday evening.
Một điều nữa tôi muốn nói là, như các em biết, giữa kỳ hai sẽ diễn ra vào tối thứ Hai.
And today is the last lecture that is in scope for midterm two.
Và hôm nay là bài giảng cuối cùng nằm trong phạm vi thi giữa kỳ hai.
So know I understand that sort of I shoot myself into the foot for my Thursday lecture that I very much hope that you attend.
Tôi hiểu là mình hơi tự bắn vào chân với bài giảng thứ Năm, mà tôi rất mong các em đến dự.
Because the material is not only on the final, but it's also very interesting. But anyway, you don't need to worry about anything in the lecture past today.
Vì nội dung đó không chỉ có trong bài thi cuối kỳ mà còn rất thú vị. Nhưng dù sao, các em không cần lo về bất cứ nội dung nào sau hôm nay.
Discussion tomorrow — we will still try our best to help you absorb and assimilate and understand and whatever you want to call it the material taught up to and including today.
Buổi thảo luận ngày mai, chúng tôi vẫn cố hết sức giúp các em tiếp thu, nắm vững, hiểu hay các em muốn gọi thế nào cũng được, phần kiến thức đã học đến hết hôm nay.
OK? So we will do our best, obviously — produce Piazza, produce office hours. I incidentally have an office hour just after this lecture.
Được chứ? Tất nhiên chúng tôi sẽ cố hết sức, trên Piazza, trong giờ làm việc (office hours). Tiện thể, tôi có giờ làm việc ngay sau buổi học này.
I welcome if you have any questions or suggest — anything — you can come to that office hour. There are many other office hours — there again, discussion tomorrow.
Nếu các em có câu hỏi hay góp ý gì, cứ đến giờ làm việc đó. Còn nhiều giờ làm việc khác, và ngày mai có buổi thảo luận.
And so please make use of all of that in order to clear up any questions that you might have. And of course, also, interrupt me during the lecture.
Hãy tận dụng tất cả những điều đó để giải đáp mọi thắc mắc của các em. Tất nhiên, các em cũng có thể ngắt lời tôi trong giờ giảng.
But let's keep it more sort of to the topics of today's lecture. Are there any things that — any questions right now about that? OK, everything's clear.
Nhưng hãy giữ trong phạm vi các chủ đề của bài hôm nay. Có điều gì không, có câu hỏi nào ngay bây giờ không? Được rồi, mọi thứ đều rõ.
The questions show up on the midterm, right? OK, let's hope not.
Các câu hỏi sẽ xuất hiện trong bài thi giữa kỳ, đúng không? Hy vọng là không.
All right, so capacitance — we talked about capacitance last time — introduced that concept.
Được rồi, điện dung, lần trước chúng ta đã nói về điện dung, giới thiệu khái niệm này.
And let's just remind ourself what a capacitor is. In the simplest way, a capacitor is two conductors.
Hãy nhắc lại tụ điện là gì. Đơn giản nhất, tụ điện là hai vật dẫn.
So that could be a wire — conductor A and a conductor B — and they are insulated from each other. So there is no wire between them or so.
Có thể là một sợi dây, vật dẫn A và vật dẫn B, và chúng được cách điện với nhau. Tức là không có dây nối giữa chúng.
OK?
Được chứ?
So then, this simple contraption consisting of two conductors forms a capacitor — any two conductors.
Vậy thì cấu trúc đơn giản gồm hai vật dẫn này tạo thành một tụ điện, bất kỳ hai vật dẫn nào.
Here I have some metal here, and you have some metal — maybe a ring or something — there is going to be a capacitance between the metal here — or maybe my glasses, I don't know whether they're metal.
Ở đây tôi có một ít kim loại, em cũng có một ít kim loại, có thể là một chiếc nhẫn, thì sẽ có điện dung giữa kim loại ở đây hoặc kính của tôi, không biết có phải kim loại không.
Let's say there were metal — between my glasses and your ring, there would be capacitance. Obviously, it's going to be very, very small. So we probably can neglect it.
Giả sử là kim loại, thì giữa kính của tôi và nhẫn của em sẽ có điện dung. Tất nhiên nó sẽ rất, rất nhỏ. Nên có lẽ ta bỏ qua được.
But it's just useful to realize and to understand that any two conductors — there is going to be capacitance between them.
Nhưng cần nhận ra và hiểu rằng giữa bất kỳ hai vật dẫn nào đều có điện dung.
And we can measure it, and in some cases you can calculate it and so on. OK? So why don't we just talk about this a while, because we want to make that touch sensor.
Ta có thể đo nó, và trong một số trường hợp có thể tính toán nó, v.v. Được chứ? Vậy hãy nói về điều này một lúc, vì chúng ta muốn làm cảm biến cảm ứng đó.
And this is, again, one of these design problems like we've run into from, I guess, the first lecture of module 2. We want to build something. We want to build a capacitive touch sensor.
Và đây lại là một bài toán thiết kế như ta đã gặp, tôi nghĩ là từ bài giảng đầu tiên của module 2. Ta muốn xây dựng một thứ gì đó. Ta muốn xây dựng một cảm biến cảm ứng điện dung.
I suppose, what is that? Well, it's some kind of a touch sensor — something that detects touch. And it uses capacitance to do that. Any ideas how we could go about this?
Chắc các em hỏi, đó là gì? Đó là một loại cảm biến cảm ứng, thứ phát hiện sự chạm. Và nó dùng điện dung để làm việc đó. Có ý tưởng nào về cách làm không?
And remember, We don't need to have a really clever idea — just anything that sort of gets us going. We probably will find that it's not perfect.
Nhớ là ta không cần ý tưởng thật thông minh, chỉ cần thứ gì đó giúp ta bắt đầu. Có lẽ ta sẽ thấy nó chưa hoàn hảo.
At least, when I do design, I usually come up with some really crummy ideas first. But then I look at, why they are crummy? I make them a little bit better and so on.
Ít nhất, khi tôi thiết kế, tôi thường nghĩ ra những ý tưởng rất tệ trước. Rồi tôi xem xét vì sao chúng tệ. Tôi cải thiện chúng một chút, và cứ thế.
And sometimes, in the end, they come out to be pretty good. So let's try the same thing.
Và đôi khi, cuối cùng chúng lại khá tốt. Vậy hãy thử làm như thế.
Anybody has any idea of what we could do — how we could use capacitance to measure touch? Yes?
Có ai có ý tưởng nào không, làm sao dùng điện dung để đo sự chạm? Mời em?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK, so the idea is if you touch a screen, there would be semiconductors and they're close together.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ý em là nếu chạm vào màn hình, sẽ có các chất bán dẫn và chúng ở gần nhau.
And if you put your finger there, you change some energy or so. OK. Well, so — I mean, that's certainly a great idea.
Và nếu đặt ngón tay vào đó, em làm thay đổi năng lượng nào đó. Được. Đó chắc chắn là một ý tưởng hay.
We need to maybe go now a little bit farther — we need to put where these conductive saw and where the capacitor is in order to somehow make that little bit.
Có lẽ giờ ta cần đi xa hơn một chút, cần xác định các vật dẫn này nằm ở đâu và tụ điện nằm ở đâu để bằng cách nào đó làm được điều đó.
Any other ideas? Let me give you one idea.
Còn ý tưởng nào khác không? Để tôi đưa ra một ý tưởng.
We could arrange two plates, just like this. That's a capacitor, right?
Ta có thể xếp hai bản như thế này. Đó là một tụ điện, đúng không?
In fact, if this was a parallel plate capacitor, then the capacitance would be equal to this epsilon times the area of the plates divided by the distance, t, between these plates.
Thực tế, nếu đây là tụ điện phẳng song song thì điện dung sẽ bằng epsilon này nhân với diện tích các bản chia cho khoảng cách t giữa hai bản.
So anybody has an idea on how we could use touch to change the value of this capacitor? Yes?
Vậy có bạn nào có ý tưởng làm sao dùng cảm ứng chạm để thay đổi giá trị của tụ điện này không? Bạn nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK, so the idea is if we somehow use touch to bring these plates closer together, that this reduces the value of t, the distance between the plates.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Được, ý là nếu bằng cách nào đó ta dùng cái chạm để đưa hai bản lại gần nhau hơn, thì t sẽ giảm, tức là khoảng cách giữa hai bản.
Well then, the capacitance would increase, and we ought to be able to detect that. All right, so that's a really great idea.
Khi đó, điện dung sẽ tăng, và ta có thể phát hiện được điều đó. Được rồi, đó là một ý tưởng rất hay.
It's a little bit similar to the resistive touch screen where we also brought conductors together, and then we detected that — perfectly fine.
Nó hơi giống màn hình cảm ứng điện trở, nơi ta cũng đưa các vật dẫn lại gần nhau, rồi phát hiện điều đó, hoàn toàn ổn.
Let's maybe actually try to do something that is slightly different in that nothing moves. Right?
Nhưng ta thử làm một cách hơi khác, là không có gì phải chuyển động. Đúng không?
One of the things about the resistive touch screen is you have to physically move it, and the screen becomes a bit squishy.
Một vấn đề của màn hình cảm ứng điện trở là bạn phải ấn cho nó dịch chuyển thật sự, và màn hình trở nên hơi mềm, nhún.
And I do not know that for sure, but I could imagine that maybe that was one of the reasons why more modern devices — they switched from resistive to capacitive touch screens.
Tôi không chắc chắn, nhưng tôi đoán đó có thể là một lý do vì sao các thiết bị hiện đại hơn chuyển từ màn hình cảm ứng điện trở sang điện dung.
Yes, back there.
Ừ, bạn ở phía sau.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK. OK, so the idea would be we could use the finger as one plate of this capacitor.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Được. Ý là ta có thể dùng ngón tay làm một bản của tụ điện này.
You had also an idea?
Bạn cũng có ý tưởng à?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: No. OK, so let's look at that. If we put the finger here — if we had a finger — well, I guess, how would we do this?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Không. Được, ta cùng xem thử. Nếu ta đặt ngón tay ở đây, giả sử có một ngón tay, ừm, làm thế nào nhỉ?
Maybe we would have a plane like that — sort of like a [INAUDIBLE] plane — a huge, big conductor.
Có thể ta có một mặt phẳng như thế này, giống như một mặt phẳng [KHÔNG NGHE RÕ], một vật dẫn rất lớn.
Right? So that would be — let's say a plate A over capacitor.
Đúng không? Đó sẽ là giả sử bản A của tụ điện.
Now on top of that, we put a material that is insulating — glass, for example, is an insulator.
Bên trên, ta đặt một vật liệu cách điện, ví dụ thủy tinh là chất cách điện.
And it works well on a touch screen — glass, anyways. Right? So there is materials — choices that would be insulated. So all of this is filled with this insulator thingy.
Và nó dùng tốt cho màn hình cảm ứng, thủy tinh thì vậy. Đúng không? Vậy có nhiều vật liệu, nhiều lựa chọn là chất cách điện. Toàn bộ phần này được lấp đầy bằng chất cách điện đó.
And then we come with our finger. A finger is somewhat big like this. OK? So this is the finger.
Rồi ta đưa ngón tay đến. Ngón tay hơi to cỡ thế này. Được chứ? Đây là ngón tay.
[LAUGHTER] OK?
[CƯỜI] Được chứ?
OK, and so now your colleagues said something that's actually important — the finger is conductive.
Giờ bạn của các em đã nói một điều thực sự quan trọng: ngón tay dẫn điện.
So what that basically means is that this layer here — the part of the finger that touches here — that's a conductor. That's a conductor.
Nghĩa là lớp này ở đây, phần ngón tay chạm vào đây, là một vật dẫn. Là một vật dẫn.
So actually, if we looked a little bit more into sort of the physics and so of a finger stand — the skin, at least when it's dry, is actually a pretty good insulator.
Thật ra, nếu xét kỹ hơn một chút về vật lý của ngón tay, thì da, ít nhất khi khô, thật ra là chất cách điện khá tốt. Nhưng bên trong ngón tay thì dĩ nhiên có đủ loại chất lỏng.
But inside the finger, of course, we have all sorts of fluids. And these fluids — they are filled with salt — various types of salt that the body uses to function.
Những chất lỏng này chứa muối, nhiều loại muối mà cơ thể dùng để hoạt động.
And it's not quite just water, and that makes it that it's conductive. OK, so let me actually read all this.
Nó không chỉ là nước, và điều đó làm cho nó dẫn điện. Được rồi, để tôi xóa hết cái này. Bỏ ngón tay đi, dù có vẻ các em thấy nó rất buồn cười.
Let's get rid of the finger — even though you find it extremely amusing, apparently.
[LAUGHS] So from an electrical point of view, really all that matter is we have this conductor A, and then we have to insulate — I'm not going to draw this again.
[CƯỜI] Về mặt điện, điều quan trọng chỉ là ta có vật dẫn A, rồi lớp cách điện, tôi sẽ không vẽ lại.
But then we also have the finger, and that's the conductor B. So it's really a finger, but this doesn't really matter.
Rồi ta còn có ngón tay, đó là vật dẫn B. Thật ra là ngón tay, nhưng điều này không quan trọng. Được chứ?
OK? So now, because of this arrangement, there is insulator in between these two plates. Well, these are two plates separated.
Vậy với cách bố trí này, có chất cách điện giữa hai bản. Đây là hai bản đặt cách nhau. Và ta tạo ra một điện dung.
In hand, we form a capacitancy. That's just because of the way capacitors work — capacitance works — the minute we have two conductors — in between them, we are going to have some capacitance.
Đó chỉ là do cách tụ điện hoạt động, điện dung: hễ có hai vật dẫn thì giữa chúng sẽ có một điện dung nào đó. Khi ta đưa ngón tay xuống, ta có điện dung.
So as we bring our finger down, we get the capacitance. If we remove the finger, the capacitance is no longer there.
Nếu bỏ ngón tay ra, điện dung không còn nữa.
So now of course we need to do something a little bit more to make a touch screen out of this. What do we need to do next?
Giờ dĩ nhiên ta cần làm thêm một chút để biến nó thành màn hình cảm ứng. Bước tiếp theo cần làm gì? Ta cần phát hiện tụ điện, đúng không?
We need to detect the capacitor, right? We somehow need to find, perhaps, the value of something like that — of the capacitor — or the presence of the capacitor.
Bằng cách nào đó ta cần tìm giá trị của thứ như thế này, của tụ điện, hoặc sự có mặt của tụ điện. Các em sẽ làm thế nào?
How would you do that? Well, in general, if you want to know — if you want to detect any electrical element — what are you going to do in the lab?
Nói chung, nếu muốn biết hay phát hiện một phần tử điện bất kỳ, các em sẽ làm gì trong lab? Các em sẽ nối dây vào nó, đúng không?
You're going to connect wires to it, right? So we're going to connect the wire here — A — and we are going to connect the wire here — B. OK?
Vậy ta sẽ nối dây ở đây, A, và nối dây ở đây, B. Được chứ?
So we still need to figure i out — once we have these wires there, what kind of an electrical circuit we are going to use in order to measure or detect the presence of this capacitance.
Ta vẫn phải tìm ra, khi đã có các dây đó, ta sẽ dùng loại mạch điện nào để đo hoặc phát hiện sự có mặt của điện dung này. Nhưng bây giờ cứ xét các dây trước. Có khó để nối dây A không?
But I mean, let's just deal with the wires for the moment. Is it difficult to put the wire A? No, we have a plate there. It's conductive.
Không, ta có sẵn một bản ở đó. Nó dẫn điện. Ta có thể hàn vào, kẹp vào hoặc dán vào, gì cũng được, dùng chất lỏng dẫn điện.
We can solder it to it or clamp it to or glue it to it — whatever — use conductive fluid. What about the wire that goes to me?
Còn dây nối tới tôi thì sao? nó vào... gì cũng được... dùng chất lỏng dẫn điện. Thế còn sợi dây nối với tôi thì sao?
So we have a little bit the same problem as we had before.
Vậy là ta lại gặp một vấn đề hơi giống lúc trước.
Initially, when we built that that resistive touchscreen, we needed to have a wire that the person needed to take the wire with his hand and put the wire in various places. We weren't convinced that that was a good idea, and fortunately we came up with a much better idea.
Ban đầu, khi ta xây dựng màn hình cảm ứng điện trở đó, ta cần một sợi dây mà người dùng phải cầm sợi dây bằng tay và đặt nó vào nhiều vị trí khác nhau. Ta không thấy đó là một ý hay, và may mắn là ta đã nghĩ ra một ý tưởng tốt hơn nhiều.
So here, also, we need a better idea. Anybody has an idea for a better ides?
Ở đây cũng vậy, ta cần một ý tưởng tốt hơn. Có ai có ý tưởng nào hay hơn không?
[LAUGHS] OK, like many of these things, if you brainstorm long enough, or if you see it then it's sort of obvious.
[CƯỜI] Được rồi, như nhiều chuyện khác, nếu động não đủ lâu, hoặc khi nhìn thấy đáp án thì nó khá hiển nhiên.
But let's again — we start with this conductor A, and now let's actually make outright a capacitor.
Nhưng ta lại bắt đầu với vật dẫn A này, và giờ ta thực sự tạo ra hẳn một tụ điện.
So we put another conductor, B, here. So in terms of circuits, there are now two conductors in between these two conductors. What do we get?
Vậy ta đặt thêm một vật dẫn khác, B, ở đây. Xét về mạch, giờ có hai vật dẫn ở giữa hai vật dẫn này. Ta có gì nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Capacitance. OK, so I draw it — I draw this capacitance.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Điện dung. Được rồi, tôi vẽ nó ra. Tôi vẽ điện dung này.
So I draw both the physical arrangement — black and green — and then I also on top of that, in blue, draw the circuit — sort of the circuit representation of that physical contraption.
Tôi vẽ cả cách bố trí vật lý, màu đen và xanh lá, rồi vẽ chồng lên đó, màu xanh dương, mạch điện, tức là biểu diễn mạch của thiết bị vật lý đó.
So now — again, there is everything sort of insulated or so — and on top, we put now our finger. Let's call this conductor C. Again, this would be really the finger.
Giờ, mọi thứ được cách điện như vậy, và phía trên, ta đặt ngón tay vào. Gọi vật dẫn này là C. Một lần nữa, đây chính là ngón tay.
OK? OK. So this is our finger, and that this is a conductor, we just said. No fancy drawings for the finger — for what electronics is concerned, it's just a conductor.
Được chứ? Được. Đây là ngón tay, và nó là một vật dẫn, như ta vừa nói. Không cần vẽ cầu kỳ cho ngón tay, vì với điện tử học, nó chỉ là một vật dẫn.
And the in-between — here the white space actually insulator — but we're not going to draw the insulator — otherwise, my diagram gets too messy.
Còn phần ở giữa, khoảng trắng này thực ra là chất cách điện, nhưng ta sẽ không vẽ nó, nếu không sơ đồ sẽ quá rối.
Now that we have this additional conductor, do we get you capacitors?
Giờ có thêm vật dẫn này, ta có thêm tụ điện nào không?
Anybody sees a capacitor? Between which two nodes, do we now have a capacitor where before there wasn't one?
Có ai thấy tụ điện nào không? Giữa hai nút nào giờ có tụ điện mà trước đây không có?
Between A and C, yes. So there is actually a capacitor here between A and C.
Giữa A và C, đúng rồi. Vậy thực ra có một tụ điện ở đây giữa A và C.
And we could also say that there is a capacitor here, between A and C — on the left side, on the right side — right? We're going to get these capacitors.
Và ta cũng có thể nói có một tụ điện ở đây, giữa A và C, bên trái, và bên phải, đúng không? Ta sẽ có những tụ điện này.
Can anybody see yet another capacitor that we are going to get, also? A and B — A and C — B and C — ay, yi, yi, yi, yi.
Có ai thấy thêm một tụ điện nữa mà ta sẽ có không? A và B, A và C, B và C, trời ơi.
You know what I mean. So let's call this one C0 — this one C1 — this one at C1 is present only if there is a finger present.
Các em hiểu ý tôi mà. Ta gọi tụ này là C0, tụ này là C1, và C1 chỉ có mặt khi có ngón tay.
And this one — C2A and C2B. OK. So now how are we going to detect the presence of the finger?
Còn tụ này là C2A và C2B. Được rồi. Vậy làm sao ta phát hiện sự có mặt của ngón tay?
Well, let's start again with this question of, where can we attach a wire? Well, apparently we can attach a wire here in B. Because there, explicitly, we made that conductor.
Ta lại bắt đầu với câu hỏi: ta có thể nối dây vào đâu? Rõ ràng ta có thể nối dây vào B ở đây. Vì ở đó, ta đã chủ động tạo ra vật dẫn đó.
Right? And also A — we also made that conductor. What about C? No that's the finger?
Đúng không? Và cả A nữa, ta cũng đã tạo ra vật dẫn đó. Còn C thì sao? Không, đó là ngón tay mà?
We are not going to stick a wire — [LAUGHS] --into the fingers [INAUDIBLE]..
Ta sẽ không cắm dây [CƯỜI] vào ngón tay [KHÔNG NGHE RÕ].
So we have available these two nodes — A and B — and between them, we have all these capacitors.
Vậy ta có sẵn hai nút này, A và B, và giữa chúng có tất cả những tụ điện này.
We have the capacitor C0, but then we have additional one that are present only when there is a finger there, also.
Ta có tụ điện C0, nhưng còn có những tụ khác chỉ xuất hiện khi có ngón tay ở đó.
So let's figure it out what the capacitance between A and B with and without finger. OK?
Vậy hãy tìm điện dung giữa A và B khi có và khi không có ngón tay. Được chứ?
So without finger — no finger — well, then we have node B, and we have node A.
Khi không có ngón tay, ta có nút B và nút A.
And between them, we have a capacitor. And the value of the capacitor is how much?
Và giữa chúng có một tụ điện. Giá trị của tụ điện đó là bao nhiêu?
[LAUGHS] Come on, I mean, somebody needs to know it. What it is the capacitance between A and B? Yes?
[CƯỜI] Nào, phải có ai biết chứ. Điện dung giữa A và B là bao nhiêu? Em nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: C0, right? 0. And all the other capacitors — they are not there, because the finger is not present. OK?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: C0, đúng không? 0. Và tất cả các tụ điện khác đều không có, vì không có ngón tay. Được chứ?
So now let's throw the situation again, but this time this finger — let's just draw these two electrodes — B and A — we are going to have, of course, C0.
Giờ ta xét lại tình huống này, nhưng lần này có ngón tay, ta chỉ vẽ hai điện cực này, B và A, và dĩ nhiên ta có C0.
And now I would like everybody to stand on their head. [LAUGHS] OK, OK. But look, I mean, sometimes it helps to redraw a circuit.
Giờ tôi muốn cả lớp đứng bằng đầu. [CƯỜI] Được rồi, được rồi. Nhưng thật ra, đôi khi vẽ lại mạch sẽ có ích.
Because it's sort of funny that the capacitor C1 goes up, and then it goes down to C2 two and so on.
Vì hơi lạ là tụ C1 đi lên, rồi đi xuống C2 và cứ thế.
It's hard to just see which one's in series, which one's in parallel and stuff like that — that's hard to see. So we are actually better off to redraw this diagram a little bit.
Khó mà thấy ngay tụ nào mắc nối tiếp, tụ nào mắc song song, rất khó nhìn ra. Nên tốt hơn là ta vẽ lại sơ đồ này một chút.
Let's introduce the node C here in the middle. And then between B and C — well, we have a capacitor.
Ta thêm nút C ở giữa đây. Rồi giữa B và C, ta có một tụ điện.
So the capacitance of this in between there, we call that C1, right? Once you draw it like this, you can easily see which capacitor goes where.
Điện dung của tụ nằm giữa đây ta gọi là C1, đúng không? Khi vẽ như thế này, ta dễ dàng thấy tụ điện nào nối đến đâu.
And likewise between node A — why did I make a zero here — A — between node A and C, we also have capacitors. There's C2A and C2B.
Và tương tự giữa nút A, sao tôi lại viết số không ở đây nhỉ? Giữa nút A và C, chúng ta cũng có các tụ điện. Có C2A và C2B.
And here we have another one — C2B. So that's with the finger. And this diagram, notice, is exactly the same as the diagram we had above there.
Và ở đây còn một cái nữa — C2B. Đó là trường hợp có ngón tay. Và sơ đồ này, lưu ý, hoàn toàn giống sơ đồ chúng ta có ở phía trên.
It's just redrawn a little bit and makes it easier to see sort of serials and parallels. Yes, you have a question.
Chỉ là vẽ lại một chút, để dễ thấy hơn đâu là nối tiếp, đâu là song song. Vâng, em có câu hỏi.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Well, the question is, why are there two capacitors — C2A and C2B.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Câu hỏi là tại sao lại có hai tụ điện — C2A và C2B.
Well, it has to do a little bit with capacitive physics, right? Over here, we could have split this up into different conductors here.
Điều này liên quan một chút đến vật lý của tụ điện. Ở đây, ta có thể tách ra thành các vật dẫn khác nhau.
There would be one piece that this one conductor, and here there is another one that is another capacitor. And then we can use the parallel plate capacitor equation and so on.
Một phần là một vật dẫn, và ở đây có phần khác là một tụ điện khác. Rồi ta có thể dùng công thức tụ điện phẳng và vân vân.
But of course, you are right. Because everything's connected, then there is really just one capacitor. So both ways are correct. OK?
Nhưng tất nhiên, em nói đúng. Vì mọi thứ nối liền với nhau, nên thực ra chỉ có một tụ điện. Vậy cả hai cách đều đúng. Được chứ?
So now let's figure out what the capacitance is — CAB. What do I mean with CAB? Well, it means the capacitance between nodes A and B.
Bây giờ ta hãy tìm điện dung — CAB. CAB nghĩa là gì? Là điện dung giữa các nút A và B.
Well, in this particular case — without the finger — that's pretty easy, right?
Trong trường hợp này, không có ngón tay, thì khá dễ, đúng không?
[LAUGHS] So in the other case — CAB now is going to be equal — first of all, we have two capacitant parallels — C2A and C2B — what's the total capacitance?
[CƯỜI] Còn trường hợp kia — CAB bây giờ sẽ bằng — trước hết, có hai tụ điện song song — C2A và C2B — điện dung tổng là bao nhiêu?
And they are in series — we C1. So again, they are in series. But we use the parallel symbol.
Và chúng mắc nối tiếp — với C1. Vậy, chúng nối tiếp. Nhưng ta dùng ký hiệu song song.
So now you know you have to multiply — actually, why don't we do that quickly just to remind us how this works?
Vậy bạn biết phải nhân — thật ra ta làm nhanh cái này nhé, để nhắc lại cách nó hoạt động.
5 — CAB in that case — so that's this case — is going to be equal to C1 times C2A plus C2B divided by the sum of everything — C1 plus C2A plus C2B.
5 — CAB trong trường hợp đó — tức là trường hợp này — bằng C1 nhân C2A cộng C2B chia cho tổng tất cả — C1 cộng C2A cộng C2B.
OK, so that would be the capacitance. Of course, we still have to go and figure out, what is C1 and C2A and so on — we could use parallel plate capacity equation or so.
Đó sẽ là điện dung. Tất nhiên ta vẫn phải tìm C1, C2A và các giá trị khác — ta có thể dùng công thức điện dung tụ điện phẳng.
OK?
Được chứ?
So actually, let's call this no and this one fi.
Ta gọi cái này là no và cái này là fi.
So there's capacitance — no finger and capacitance finger. OK? Yes?
Vậy có điện dung không ngón tay và điện dung có ngón tay. Được chứ? Vâng?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: I didn't hear you.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Thầy không nghe rõ.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Oh. Oh, very good — very good. Yes, so I made a big error.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: À. Hay lắm, hay lắm. Đúng, thầy đã sai một lỗi lớn.
So plus C0 — yes, C0 we get in any case, and this one, also, plus C0. Thank you very much. Yes, I made a mistake.
Phải cộng C0 — đúng, lúc nào cũng có C0, và cái này cũng cộng C0. Cảm ơn em nhiều. Vâng, thầy đã nhầm.
I totally forgot about C0. Other questions?
Thầy quên hẳn C0. Còn câu hỏi nào khác không?
OK. So — question here?
Được rồi. Vậy — có câu hỏi ở đây không?
If you voice your question, then we may be able to help you and clear something up that maybe 20 other people also have a question about. No?
Nếu các em nói ra câu hỏi, thầy có thể giúp và làm rõ điều gì đó mà có thể 20 bạn khác cũng thắc mắc. Không?
Yes, Specter?
Vâng, Specter?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Well, we kind of are doing this, right?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Thì thực ra ta cũng đang làm vậy, đúng không?
This equation — if I rewrite it, we could simply say that we define C2 as C2A plus C2B. You agree?
Phương trình này — nếu viết lại, ta có thể đơn giản định nghĩa C2 bằng C2A cộng C2B. Em đồng ý chứ?
Now this is correct. And then you can write CAB finger is equal to C1 C2 over C1 plus C2 plus C0.
Điều này đúng. Và khi đó viết CAB có ngón tay bằng C1 C2 trên C1 cộng C2, cộng C0.
Is that OK? Yeah? We can do this.
Được chứ? Vâng? Ta có thể làm vậy.
Yeah? Any other questions?
Vâng? Còn câu hỏi nào khác không?
OK.
Được rồi.
OK, so now I have a question. So we have the capacitance — CAB no finger — and we also have the capacitance CAB with finger.
Bây giờ thầy có một câu hỏi. Ta có điện dung — CAB không ngón tay — và cũng có điện dung CAB có ngón tay.
Can you say, is one of these capacities bigger than the other one?
Em có thể nói cái nào lớn hơn cái kia không?
Yes, which one?
Vâng, cái nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: The ones with the finger.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Cái có ngón tay.
So apparently, what happens is we are always going to have some capacitance — C0 — but the minute the finger is present, then we are going to have more capacitance.
Vậy rõ ràng là lúc nào ta cũng có một chút điện dung — C0 — nhưng khi có ngón tay, thì điện dung sẽ lớn hơn.
So the next problem we have to deal with is we have to come up with a circuit that allows us to detect the size or the value of a capacitor — specifically, a circuit that will be able to detect if the capacitance increases.
Vấn đề tiếp theo cần giải quyết là tìm ra một mạch cho phép phát hiện độ lớn hay giá trị của một tụ điện — cụ thể là một mạch có thể phát hiện khi điện dung tăng.
OK?
Được chứ?
How could we do that? Any ideas on that?
Ta có thể làm thế nào? Có ý tưởng nào không?
Yeah? No, for something like that it's perhaps helpful if we remind us of the characteristics of the overcapacity.
Vâng? Không, với bài này sẽ hữu ích nếu ta nhắc lại các đặc tính của tụ điện.
I tell you what, the charge stored in a capacitor was equal to the capacitance — that's how capacitance is defined — times the voltage across the capacitor. And then we can do the differential.
Điện tích lưu trong tụ điện bằng điện dung — đó là cách định nghĩa điện dung — nhân với điện áp trên tụ điện. Rồi ta lấy vi phân.
Incidentally, that's how I remember this equation. We differentiate with respect to time. So then we get — DQDT is going to be the current running in the capacitor.
Nhân tiện, đây là cách tôi nhớ phương trình này. Ta lấy đạo hàm theo thời gian. Khi đó ta có — dQ/dt chính là dòng điện chạy qua tụ điện.
Let's assume that C doesn't change with time. Let's assume this all along for our touchscreen. It kind of makes no sense. Because sometimes the finger is there, and sometimes it's not there.
Giả sử C không thay đổi theo thời gian. Ta sẽ giả sử như vậy suốt với màn hình cảm ứng. Điều này nghe có vẻ vô lý. Vì có lúc ngón tay ở đó, có lúc nó không ở đó.
And therefore the capacitance changes with time. But let's assume that we measure for a long time with the finger there, and then we measure for a long time with the finger not there.
Nên điện dung thay đổi theo thời gian. Nhưng giả sử ta đo trong một thời gian dài khi có ngón tay, rồi lại đo trong một thời gian dài khi không có ngón tay.
And so we take this as sort of two separate situations, and we're not interested in transition. OK?
Vậy ta coi đây là hai tình huống riêng biệt, và không quan tâm đến lúc chuyển tiếp. Được chứ?
So times dvc — which a function of time dt.
Nhân với dvc, là hàm của thời gian, trên dt.
OK, if we look at this equation, we have a value of capacity that we would like to know what it is — what could we do? What could we do?
Nhìn phương trình này, ta có giá trị điện dung mà ta muốn biết nó bằng bao nhiêu — vậy ta làm gì được? Ta làm được gì?
I mean, just like when we wanted to measure a resistor or a thevenin open circuit voltage or a short circuit voltage — what did we do?
Giống như lúc ta muốn đo một điện trở, hay điện áp hở mạch Thevenin hay điện áp ngắn mạch — ta đã làm gì?
Yeah, we applied some test signal to our circuit. And then we measured something else. Right? That's how we do it.
Đúng, ta đưa một tín hiệu thử vào mạch. Rồi ta đo một đại lượng khác. Đúng không? Ta làm như thế.
We apply some electrical thingy, and then we figure out some other thing that hopefully depends on what we are actually interested in.
Ta đưa vào một đại lượng điện nào đó, rồi tìm một đại lượng khác mà hy vọng phụ thuộc vào thứ ta thực sự quan tâm.
So in this particular case, apparently the electrical things we can apply to a capacitor are either current or voltage.
Trong trường hợp này, rõ ràng các đại lượng điện ta có thể đặt vào tụ điện là dòng điện hoặc điện áp.
And if we apply one, then the other one is going to change — and vice versa. OK?
Nếu ta đặt một cái thì cái còn lại sẽ thay đổi, và ngược lại. Được chứ?
To me, it sounds a little bit easier to apply a current than to apply a voltage, because voltage we have to actually use the voltage that changes with time whereas the current — we are fine — we just apply that current.
Với tôi, đặt dòng điện có vẻ dễ hơn đặt điện áp, vì với điện áp ta phải dùng điện áp thay đổi theo thời gian, còn dòng điện thì không sao, ta cứ đặt dòng điện đó vào.
OK, so let's use the following circuit. Let's have here our capacity — so I just [INAUDIBLE] like this. So that the capacity of CAB over fingerprints.
Vậy ta dùng mạch sau. Đây là tụ điện của ta, tôi vẽ [KHÔNG NGHE RÕ] như thế này. Đó là điện dung CAB khi có vân tay.
We would like to know how big it is. OK?
Ta muốn biết nó lớn cỡ nào. Được chứ?
So now we hook up a current source — let's call this guy I0 — and then we, of course, can now measure something else.
Giờ ta nối một nguồn dòng — gọi nó là I0 — và dĩ nhiên giờ ta có thể đo một đại lượng khác.
For example, we can measure V of t.
Chẳng hạn, ta đo V(t).
So in fact, if we solve the equation above, then we find that C unknown or CAB is equal to IC or I0 now — here we will use this, I0 — divided by dvc dt.
Thực ra, nếu giải phương trình ở trên, ta thấy C chưa biết, hay CAB, bằng IC, hay giờ là I0 — ở đây ta sẽ dùng I0 — chia cho dvc/dt.
Oh, wait a second — no, that's not right. We want to observe. We put in current. We want to observe the voltage.
Khoan, không, thế không đúng. Ta muốn quan sát. Ta cho dòng điện vào. Ta muốn quan sát điện áp.
So what we really need is dvc dt is equal to IC over C, maybe — the unknown capacitance.
Vậy ta thực sự cần dvc/dt bằng IC trên C, có thể là — điện dung chưa biết.
So in other words, what does this equation tell us? Well, it tells us the voltage across the capacitor is going to change with time.
Vậy phương trình này cho ta biết điều gì? Nó cho biết điện áp trên tụ điện sẽ thay đổi theo thời gian.
And it changes with the slope that is equal to IC over C?. OK? So we could integrate this, but we simply also can plot this. So let's do that.
Và nó thay đổi với độ dốc bằng IC trên C. Được chứ? Ta có thể lấy tích phân, nhưng cũng có thể vẽ đồ thị. Vậy ta làm thế.
Let's plot this.
Ta vẽ đồ thị.
So here, we're going to plot VC, which is a function of time, as a function of time.
Ở đây ta vẽ VC, là hàm của thời gian, theo thời gian.
And that's going to start at some initial value — let's pick 0.
Nó bắt đầu từ một giá trị ban đầu nào đó — ta chọn 0.
Then it changes with a rate that is equal — a slope that is equal — to dvc dt, and that happens to be IC over C?.
Rồi nó thay đổi với tốc độ bằng — độ dốc bằng dvc/dt, mà đúng bằng IC trên C.
Mark OK, so let's assume that this was C? Here — this was C?
CAB — no finger — what happens now to this graph if a finger is present? How would the graph look like if instead a finger had been there?
Mark Giả sử đây là C Ở đây, đây là C CAB, không có ngón tay — giờ đồ thị này thay đổi thế nào nếu có ngón tay? Đồ thị sẽ trông ra sao nếu thay vào đó có một ngón tay?
Well I0 — does it change? No, that's our test current source that we somehow cooked up in the lab. It doesn't know that the finger suddenly is present.
Còn I0 thì sao, nó có đổi không? Không, đó là nguồn dòng thử của ta mà ta tạo ra trong phòng thí nghiệm. Nó không biết là ngón tay bỗng xuất hiện.
Well, then there is another choice — the capacitance C? — that one is now — larger or smaller? It's going to be larger.
Vậy còn một lựa chọn khác — điện dung C, giờ nó lớn hơn hay nhỏ hơn? Nó sẽ lớn hơn.
And then the slope of this thing is going to be steeper or flatter? Flatter, right?
Vậy độ dốc sẽ dốc hơn hay thoải hơn? Thoải hơn, đúng không?
OK, there is going to be a lower slope that corresponds to I0 — actually, here I have I0 divided by CAB finger.
Đúng, độ dốc sẽ thấp hơn, ứng với I0 — thực ra ở đây tôi có I0 chia cho CAB khi có ngón tay.
OK?
Được chứ?
OK, so this kind of is useful. We could start, but we have to make sure that we always start in the same place.
Cách này khá hữu ích. Ta có thể bắt đầu, nhưng phải đảm bảo luôn bắt đầu từ cùng một điểm.
So I'm going to make sure that the voltage across the capacitor is initially 0 — we hook up that current source — and then we measure the voltage.
Nên tôi sẽ đảm bảo điện áp trên tụ điện ban đầu bằng 0 — ta nối nguồn dòng đó vào — rồi đo điện áp.
Now we have to, of course, measure it always at the same time. Right?
Dĩ nhiên ta phải luôn đo tại cùng một thời điểm. Đúng không?
Because the voltage — even the red curve — let's say your threshold was this much — to detect whether a finger is present or not.
Vì điện áp, kể cả đường màu đỏ — giả sử ngưỡng của bạn là mức này — để phát hiện có ngón tay hay không.
Well if we wait for long enough, then with or without finger, we're going to get to this voltage. In fact, if we wait long enough, what voltage are we going to get?
Nếu ta đợi đủ lâu, thì dù có hay không có ngón tay, ta cũng sẽ đạt tới điện áp này. Thực ra, nếu đợi đủ lâu, ta sẽ đạt điện áp bao nhiêu?
[LAUGHS] Infinite, right? It just keeps rising. So we'll have to deal with that, also. Otherwise, we can just zap the people using our touch screen or something — that would not be good.
[CƯỜI] Vô hạn, đúng không? Nó cứ tăng mãi. Nên ta cũng sẽ phải xử lý chuyện đó. Nếu không, ta cứ việc xả điện mọi người màn hình cảm ứng của mình hay gì đó — thì không hay chút nào.
OK, so we probably have to always measure at some time t1 or so. And then we have to determine, is the voltage above or below that threshold? Right?
Vậy nên có lẽ ta luôn phải đo tại một thời điểm t1 nào đó, đại loại vậy. Rồi ta phải xác định xem điện áp cao hơn hay thấp hơn ngưỡng đó? Đúng không?
And then once we've done that — of course, now we know whether there's a finger present — then we want to again know, is a finger present — we somehow have to discharge the capacitor.
Và khi đã làm xong — tất nhiên, bây giờ ta biết có ngón tay hay không — rồi muốn biết lại xem có ngón tay hay không — thì bằng cách nào đó ta phải xả tụ điện.
How would we do that? Yeah, short across it — put the wire across it or so, right? Then the voltage of that capacitor is 0.
Ta làm thế nào? Đúng rồi, nối tắt qua nó — mắc một sợi dây qua tụ, đúng không? Khi đó điện áp của tụ điện bằng 0.
All the charges — they circled around in that wire — the energy is all dissipated. And then, we do exactly the same experiment again.
Toàn bộ điện tích chạy vòng qua sợi dây đó — năng lượng bị tiêu tán hết. Rồi ta lặp lại đúng thí nghiệm đó một lần nữa.
We wait for a time, t1, we measure the voltage — check, is it bigger or smaller than this threshold voltage — we perhaps determine in lab what is a good value.
Ta đợi thời gian t1, đo điện áp — kiểm tra xem nó lớn hơn hay nhỏ hơn điện áp ngưỡng này — có thể ta sẽ xác định giá trị phù hợp trong lab.
And depending on that we decide that, yep, green — green — there is nowhere no finger or that the voltage is smaller or we must have a finger present there.
Và tùy đó ta quyết định, được rồi, xanh — xanh — không có ngón tay nào ở đó hoặc điện áp nhỏ hơn, tức là phải có một ngón tay ở đó.
OK? Or a drop of water, by the way — that's conductive, too. That's the reason why these capacitive touch screens don't work very well in the rain. Yes, you have a question.
OK? Hoặc một giọt nước cũng vậy — nước cũng dẫn điện. Đó là lý do màn hình cảm ứng điện dung không hoạt động tốt khi trời mưa. Vâng, bạn có câu hỏi.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So that we start here at the voltage 0 volts — when we start the experiment, then we need to start from a known place.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ta bắt đầu ở đây với điện áp 0 volt — khi bắt đầu thí nghiệm, ta cần bắt đầu từ một điểm đã biết.
If the red one started up here — it was already charge — and looked like this, well then, we would of course make a mistake — the voltage would always be large.
Nếu đường màu đỏ bắt đầu từ trên này — tức là tụ đã được tích điện sẵn — và trông như thế này, thì dĩ nhiên ta sẽ đo sai — điện áp sẽ luôn lớn.
So known point — yes, [INAUDIBLE] Oh — oh, OK. Yes? [LAUGHS] Thank you.
Vậy là điểm đã biết — vâng, [KHÔNG NGHE RÕ] Ồ — ồ, được rồi. Vâng? [CƯỜI] Cảm ơn bạn.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: No, no, no — we measure — the capacitor is — so the question was, how can you measure the voltage across the capacitor?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Không, không — ta đo — tụ điện thì — câu hỏi là làm sao đo được điện áp trên tụ điện?
So let's look at, for example, this diagram again. So the capacitor, really, is just two conductors. In this diagram, they're called A and B. OK?
Hãy xem lại sơ đồ này chẳng hạn. Tụ điện thực ra chỉ là hai vật dẫn. Trong sơ đồ này chúng được gọi là A và B. OK?
And of course, there is no wire that connects those together. We can go and attach a current source or so to do a measurement. Does this answer your question?
Và dĩ nhiên không có dây nào nối chúng với nhau. Ta có thể gắn một nguồn dòng hay gì đó để thực hiện phép đo. Vậy có trả lời được câu hỏi của bạn không?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So we have this circuit here, right?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ta có mạch này ở đây, đúng không?
So how could there be voltage? I'm not saying that there should be voltage across the wire. I'm not saying that we are looking at this V wire.
Vậy làm sao có điện áp được? Tôi không nói là có điện áp trên sợi dây. Tôi không nói là ta đang xét V của sợi dây này.
This V wire, of course, would be 0. After all, we have a wire between these two nodes. So that's the whole point of the wire at the voltage 0.
V của sợi dây này dĩ nhiên bằng 0. Dù sao thì giữa hai nút này có một sợi dây. Đó chính là ý nghĩa của sợi dây ở điện áp 0.
But we are looking at the voltage between this node — this node — this plus — and this minus.
Nhưng ta đang xét điện áp giữa nút này — nút này — dấu cộng này — và dấu trừ này.
And in between, we have a capacitor — could also be a resistor or could be a source or anything like that.
Và ở giữa ta có một tụ điện — cũng có thể là một điện trở hoặc một nguồn hay thứ gì tương tự.
But we have a circuit element, and across the circuit element, of course, very much can we have a voltage.
Nhưng ta có một phần tử mạch, và trên phần tử đó, dĩ nhiên hoàn toàn có thể có điện áp.
Unless that circuit element happens to be a short, we're likely, actually, going to have some voltage when the circuit is turned on and the capacity is not a short.
Trừ khi phần tử đó tình cờ là một đoạn nối tắt, còn không thì nhiều khả năng sẽ có điện áp khi mạch được bật và tụ điện không phải là nối tắt.
OK? Now makes sense? OK, thank you. Any other questions?
OK? Giờ hiểu chưa? OK, cảm ơn bạn. Còn câu hỏi nào khác không?
Yes?
Vâng?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So the question is, is this always a straight line?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Câu hỏi là liệu đây có luôn là đường thẳng không?
Well, basically the slope is dv dvcdt, right? And that happens to be equal to the current divided by the capacitance.
Về cơ bản độ dốc là dVC/dt, đúng không? Và nó bằng dòng điện chia cho điện dung.
So we'll actually design that next lecture, but we will use some kind of contraption that puts out a constant current that doesn't all over the map all the time — we couldn't do anything useful with it.
Bài giảng sau ta sẽ thiết kế phần đó, nhưng ta sẽ dùng một thiết bị nào đó tạo ra dòng điện không đổi, không dao động lung tung suốt — nếu không thì ta chẳng làm được gì hữu ích với nó.
Right? So the current is constant. What about the capacitance? Well, let's just assume that for the time for a measurement, the capacitance is also constant.
Đúng không? Vậy dòng điện là không đổi. Còn điện dung thì sao? Ta cứ giả sử rằng trong thời gian một phép đo, điện dung cũng không đổi.
So in other words, we are going to put the finger, there leave it there — the capacitance now is fixed — constant.
Nói cách khác, ta đặt ngón tay vào, để yên ở đó — lúc này điện dung cố định — không đổi.
Then we discharge the capacitor, we hook up the current source — we make our measurement — capacitance constant — and we make this determination, is the finger present or not?
Rồi ta xả tụ điện, mắc nguồn dòng vào, . ta thực hiện phép đo — điện dung không đổi — và ta xác định có ngón tay hay không?
Once we are done with it, we start the whole process again. Now the value of the capacitor could be different, because the person may have lifted the finger or left it there.
Xong việc đó, ta bắt đầu lại toàn bộ quá trình. Lúc này giá trị của tụ điện có thể khác, vì người dùng có thể đã nhấc ngón tay lên hoặc vẫn để nguyên ở đó.
So to answer your question, yes, under those circumstances, if neither I0 nor the capacitor changes, then the slope is constant. And yes, it's a straight line.
Vậy để trả lời câu hỏi của bạn: đúng, trong những trường hợp đó, nếu cả I0 lẫn tụ điện đều không đổi, thì độ dốc là hằng số. Và đúng, đó là một đường thẳng.
Makes sense?
Hiểu chưa?
OK, any other questions. Yeah, back there?
OK, còn câu hỏi nào khác không. Vâng, bạn ở phía sau?
STUDENT
[INAUDIBLE] [LAUGHTER] PROFESSOR: [LAUGHS] Oh, can somebody else explain it?
[KHÔNG NGHE RÕ] [CƯỜI] GIẢNG VIÊN: [CƯỜI] Ồ, có ai khác giải thích được không?
I'll tell you why — because my brain is wired in a certain way, and what I sometimes feel is that your brain is wired slightly different.
Tôi nói vì sao nhé — vì đầu óc tôi vận hành theo một kiểu nhất định, và đôi khi tôi cảm thấy đầu óc các bạn vận hành hơi khác.
And so if I just repeat the same thing, it makes just utterly no sense again.
Nên nếu tôi chỉ lặp lại y nguyên điều đó, thì nó lại hoàn toàn vô nghĩa thôi.
So could somebody else explain it — why is the green one and why is the red one — why is it straight line? Yes?
Vậy có bạn nào khác giải thích được không — tại sao đường xanh lá thế này và đường đỏ thế kia — tại sao nó là đường thẳng? Bạn nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK, thank you.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Được rồi, cảm ơn bạn.
Did you hear that? OK. Fine, thank you. Yeah, so I guess your colleague said it in many fewer words than I used — so see, our brains are wired different.
Các bạn nghe rõ không? Được. Tốt, cảm ơn bạn. Vâng, bạn của các em đã nói ngắn gọn hơn nhiều so với tôi — thấy chưa, bộ não của chúng ta được "đấu dây" khác nhau.
All right, so we have a process that sort of works.
Được rồi, vậy là ta đã có một quy trình khá ổn.
So I mean, if we can summarize — so you would tell the person, either now put your finger back or don't put it there, OK? Fine.
Tóm tắt lại thì — em sẽ bảo người dùng, hoặc đặt ngón tay lại, hoặc đừng đặt, được chứ? Tốt.
You have decided whether your finger should be there or not? OK, fine. Now let me first put the short across the capacitor so it's discharged. Then I put that current source.
Các em đã quyết định là có ngón tay ở đó hay không chưa? Được, tốt. Bây giờ trước tiên tôi nối tắt qua tụ điện để nó xả hết điện. Sau đó tôi nối nguồn dòng vào.
Then I wait for time, t1, and I make use my volt meter to measure either this or that point. OK, I mean — I think that's what electronics is for, right?
Rồi tôi chờ khoảng thời gian t1, và dùng vôn kế để đo ở điểm này hoặc điểm kia. Tôi nghĩ đó chính là mục đích của điện tử, đúng không?
We are not going to go and muck around with our circuit all the time. So let's sort of fix this up a little bit to make it a bit better.
Ta không thể cứ mày mò mạch suốt được. Nên ta hãy cải tiến nó một chút cho tốt hơn.
So one of the problems is that once we start, the voltage keeps increasing.
Một vấn đề là khi đã bắt đầu, điện áp cứ tăng mãi.
So it would be nice if the voltage, after a certain time, started decreasing again — because otherwise, I mean, we are going to get to an infinite amount of volts and so on.
Sẽ tốt hơn nếu sau một khoảng thời gian, điện áp bắt đầu giảm lại — vì nếu không thì ta sẽ đạt tới điện áp vô hạn và vân vân.
And something's not going to go right. OK?
Và sẽ có gì đó không ổn. Được chứ?
So let's come up with an idea — right now the slope is positive — it keeps increasing the voltage — how could you make it that the voltage goes down — in other words, the slope is negative?
Vậy hãy nghĩ ra một ý tưởng — hiện giờ độ dốc dương — điện áp cứ tăng — làm sao để điện áp giảm xuống — nói cách khác, độ dốc âm?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Uh, do what? Oh, okay.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ừm, làm gì cơ? À, được rồi.
Yes — a very good idea — if the sign of the current would change, well then the sign of the slope dvcdt would change, also.
Vâng — ý rất hay — nếu dấu của dòng điện đổi, thì dấu của độ dốc dvc/dt cũng đổi.
So basically what we are going to do is — as function of time, If we plotted here I0, it's no longer a constant.
Vậy về cơ bản ta sẽ làm thế này — theo thời gian, nếu ta vẽ I0 ở đây, nó không còn là hằng số nữa.
It's going to do something like this, and then after some time, it's going to be negative. And then it's going to be positive again and negative again. OK?
Nó sẽ có dạng như thế này, rồi sau một lúc, nó sẽ âm. Rồi lại dương trở lại và lại âm. Được chứ?
And now here again we have vc of t. So now the voltage of course is going to increase as long as the curtain is positive.
Và ở đây ta lại có vc của t. Giờ điện áp dĩ nhiên sẽ tăng chừng nào dòng điện còn dương.
And then when the curtain goes negative, it's going to decrease like this.
Và khi dòng điện chuyển sang âm, nó sẽ giảm như thế này.
And if the capacitance was larger, then the same thing would happen except that it doesn't increase quite as much.
Và nếu điện dung lớn hơn, thì điều tương tự xảy ra, chỉ khác là nó không tăng nhiều như vậy.
OK? How about that? It's a go? Should we try this?
Được chứ? Thế nào? Chốt nhé? Ta thử cái này nhé?
If it works, run into the lab and — yes?
Nếu chạy được thì chạy vào phòng lab và — bạn nào?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: OK, so the question is, what if here there is no finger, and then suddenly here there
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Được, câu hỏi là, nếu ở đây không có ngón tay, rồi đột nhiên ở đây có
is a finger? The slopes would be different. We wouldn't end up at 0. OK, you know, that's a very good question.
ngón tay thì sao? Các độ dốc sẽ khác nhau. Ta sẽ không kết thúc ở 0. Đó là một câu hỏi rất hay.
I can tell you that I went to the tape of the spring lecture. And I thought, well, that's a good question — how this doesn't work, right?
Tôi đã xem lại băng bài giảng học kỳ mùa xuân. Và tôi nghĩ, câu hỏi này hay đấy — vì sao cách này không chạy được, đúng không?
And I couldn't find anything in that lecture whatsoever.
Và tôi chẳng tìm thấy gì trong bài giảng đó cả.
Then I went to the circuit diagram for what you are actually building in the lab, and I found a slight difference that makes it that it works.
Rồi tôi xem sơ đồ mạch mà các em thực sự xây dựng trong lab, và thấy một khác biệt nhỏ khiến nó hoạt động được.
So I do not want to confuse you today just before the midterm. So we are going to simply ignore this problem — a very important problem — OK?
Tôi không muốn làm các em rối hôm nay, ngay trước kỳ thi giữa kỳ. Nên ta sẽ tạm bỏ qua vấn đề này — một vấn đề rất quan trọng — được chứ?
We're going to simply ignore it.
Ta sẽ tạm bỏ qua nó.
And I promise that when the water sort of — when [inaudible] has sort of — a little bit cleared, then I'll tell you how we are going to deal with this problem.
Và tôi hứa khi mọi thứ đã lắng xuống, khi [KHÔNG NGHE RÕ] đã sáng tỏ hơn một chút, thì tôi sẽ nói cách ta xử lý vấn đề này.
Is it a deal? OK. So let's keep things simple and just assume that this wasn't a problem. But you're absolutely right.
Thỏa thuận nhé? Được. Vậy ta cứ giữ cho đơn giản và giả sử đây không phải là vấn đề. Nhưng bạn hoàn toàn đúng.
OK, so now we have again this threshold. Let's put the threshold somewhere here.
Được rồi, giờ ta lại có ngưỡng này. Hãy đặt ngưỡng ở khoảng đây.
And let's just plot the value of — basically, let's call this vth.
Và hãy vẽ giá trị của — ta gọi cái này là vth.
And here we plot — STUDENT: [INAUDIBLE] PROFESSOR: Oh.
Và ở đây ta vẽ — SINH VIÊN: [KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Ồ.
Ah, okay. So now I need a [INAUDIBLE]. OK, so what we are going to plot here is vc of t — great, vth.
À, được rồi. Giờ tôi cần một [KHÔNG NGHE RÕ]. Vậy ở đây ta sẽ vẽ vc của t — tốt, vth.
OK? Still, there's a function of time. So that's basically going to be here, and it's not going to be over there.
Được chứ? Vẫn là một hàm của thời gian. Nên về cơ bản nó sẽ nằm ở đây, và không nằm ở đằng kia.
So in other words, here if we plot this — let's say we could plot this as a 1 and a 0 here — then we are going to get something like this.
Nói cách khác, nếu ta vẽ cái này ở đây — giả sử ta vẽ nó thành mức 1 và mức 0 — thì ta sẽ được thế này.
When there is no finger, we get this condition — this inequality — we get that [INAUDIBLE] for a brief period of time.
Khi không có ngón tay, ta có điều kiện này — bất đẳng thức này — ta được [KHÔNG NGHE RÕ] trong một khoảng thời gian ngắn.
And then afterwards, over here, with finger — right now, I think I know which button at least to press — when a finger is pressed, and then we don't get that plate.
Còn sau đó, ở đây, khi có ngón tay — giờ thì tôi nghĩ ít nhất tôi biết nút nào để bấm — khi ngón tay chạm vào, thì ta không có đoạn bằng đó.
So we somehow could hook this up, for example, to an LED — this output 0, 1 — 0 volts and 5 volts — could hook it up as an LED — don't forget the resistance — I think you've built the circuit.
Vậy ta có thể nối cái này, ví dụ, với một đèn LED — đầu ra này là 0, 1 — 0 volt và 5 volt — nối với một đèn LED — đừng quên điện trở — tôi nghĩ các bạn đã lắp mạch này rồi.
Anyways, then the LED would be lit. Whenever there is no finger — the minute you put a finger there, the LED would turn off. OK?
Dù sao thì lúc đó đèn LED sẽ sáng. Mỗi khi không có ngón tay — ngay khi bạn đặt ngón tay vào đó, đèn LED sẽ tắt. OK?
Looks like a pretty decent circuit — there is one little thingy that is left to do — one little problem.
Trông đây là một mạch khá ổn — còn một việc nhỏ cần làm — một vấn đề nhỏ.
And that is the black thing — needs to be some kind of a circuit, right? We want to not go and do math, and so we want that our circuit does all of this.
Đó là cái hộp đen — nó cần phải là một mạch nào đó, đúng không? Ta không muốn ngồi tính toán, nên ta muốn mạch tự làm tất cả việc này.
And for that, we are going to use a comparator. So I promised that this was a simple element. So let's see.
Và để làm vậy, ta sẽ dùng một bộ so sánh. Tôi đã hứa đây là một phần tử đơn giản. Ta cùng xem.
A comparator — so a comparator is a new circuit element, and this is the symbol. It has two terminals at the input, and the output is going to be one of two voltages.
Bộ so sánh là một phần tử mạch mới, và đây là ký hiệu của nó. Nó có hai đầu vào, và đầu ra sẽ là một trong hai mức điện áp.
So in fact, you apply to it the supply. Usually the supply is called vdd — whatever. And you also supply a negative supply — vss. That could be just ground.
Thật ra bạn cấp nguồn cho nó. Nguồn cấp thường gọi là vdd — gì cũng được. Và bạn cũng cấp một nguồn âm — vss. Nó có thể chỉ là đất (ground).
That would work fine.
Như vậy vẫn chạy tốt.
It could also be minus 5 volts — whatever. OK? It has T2 terminals, and you hook them up.
Cũng có thể là âm 5 volt — tùy. OK? Nó có hai chân nguồn, và bạn nối chúng vào.
And it has two inputs — one input is v plus, and the other input is v minus. And it has an output — the comparator.
Và nó có hai đầu vào — một đầu vào là v plus, đầu kia là v minus. Và nó có một đầu ra — của bộ so sánh.
And that output is going to be equal to vdd if v plus is greater than v minus and vss otherwise.
Đầu ra đó sẽ bằng vdd nếu v plus lớn hơn v minus, và bằng vss nếu ngược lại.
So when you see a circuit element like this one, the symbol looks a bit more complicated than our resistors or so. But the function is very, very simple.
Khi bạn thấy một phần tử mạch như thế này, ký hiệu trông phức tạp hơn một chút so với điện trở chẳng hạn. Nhưng chức năng thì rất, rất đơn giản.
And it's described by this equation. OK? So that's all you — yes?
Và nó được mô tả bằng phương trình này. OK? Vậy là tất cả những gì bạn — vâng, em hỏi đi?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: How do these elements work? Oh, this is another wonderful question that — there is this course, 240b, and we built it.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Các phần tử này hoạt động thế nào ư? Ồ, lại một câu hỏi tuyệt vời — có môn 240b, và chúng tôi đã chế tạo nó.
OK, so there is a little bit more to that. Start by taking 105 — [LAUGHTER] --or you can also come to my office hours, and we'll talk a little bit about it.
OK, nên còn khá nhiều điều về chuyện đó. Hãy bắt đầu bằng môn 105 — [CƯỜI] — hoặc em cũng có thể đến giờ tiếp sinh viên của tôi, và ta sẽ nói chút về nó.
But this one turns out to be harder to explain than the [INAUDIBLE]. Yes?
Nhưng cái này hóa ra khó giải thích hơn so với [KHÔNG NGHE RÕ]. Vâng?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Difference between v plus and vdd?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Khác nhau giữa v plus và vdd à?
Oh, they are simply two different voltages — just like what's the difference between 5 volt and 10 volt or so — you can have lots of different batteries, right?
Ồ, đơn giản là hai điện áp khác nhau — giống như 5 volt khác 10 volt thế nào — bạn có thể có rất nhiều loại pin khác nhau, đúng không?
So vdd and vss — that generally would be the supply — like you know, you hook it up to your battery — the vdd and vss — maybe you hook it up to ground — the negative terminals to battery.
Vậy vdd và vss — nói chung là nguồn cấp — bạn biết đấy, bạn nối nó với pin — vdd và vss — có thể bạn nối với đất (ground) — cực âm của pin.
v plus and v minus? Well in this circuit here, that would be vth here.
Còn v plus và v minus? Trong mạch này, đó sẽ là vth ở đây.
And this would be vc of t. So now we have four different voltages — yeah, good question. OK. Any more questions?
Và đây sẽ là vc của t. Vậy giờ ta có bốn điện áp khác nhau — vâng, câu hỏi hay. OK. Còn câu hỏi nào nữa không?
Yes?
Vâng?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So the question is, is there any relationship between vdd and v plus or between v minus and vss?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Vậy câu hỏi là có mối quan hệ nào giữa vdd và v plus, hay giữa v minus và vss không?
For an ideal comparator, there is no such relationship whatsoever. For a practical comparator, there may well be. In fact, in the lab you're going to use one.
Với bộ so sánh lý tưởng, không có mối quan hệ nào cả. Với bộ so sánh thực tế, thì có thể có. Thật ra, trong bài lab các bạn sẽ dùng một cái.
And for that, there are some limits. For example, you couldn't put 1,000 volts on it anyways or so. Right? Real components, they do have some such limitations.
Và với nó có một số giới hạn. Ví dụ, bạn không thể đặt 1.000 volt lên nó chẳng hạn. Đúng không? Linh kiện thực tế có những giới hạn như vậy.
But this is not going to be a big problem, OK? OK. So while you think about more questions, I'll set up a little demo.
Nhưng đây sẽ không phải vấn đề lớn, OK? OK. Trong lúc các bạn nghĩ thêm câu hỏi, tôi sẽ chuẩn bị một demo nhỏ.
Does this actually work?
Cái này có chạy không nhỉ?
So I have a — maybe I should explain what I have, huh?
Tôi có một — có lẽ tôi nên giải thích tôi có gì nhỉ?
So I have a little circuit here. It's, again, a little microcontroller.
Tôi có một mạch nhỏ ở đây. Lại là một vi điều khiển nhỏ.
That was a bit too much.
Hơi quá tay rồi.
OK, so there is a microcontroller here. But more interestingly, there are four touch sensors. They are round — I mean, hey, I like round.
OK, có một vi điều khiển ở đây. Nhưng thú vị hơn, có bốn cảm biến chạm. Chúng hình tròn — mà, tôi thích hình tròn.
So there is also an audio synthesizer — this is an amplifier — we're not going to use it for this. So anyways, I need to apply power.
Ngoài ra còn có một bộ tổng hợp âm thanh — đây là bộ khuếch đại — ta sẽ không dùng nó cho phần này. Dù sao, tôi cần cấp nguồn.
And then nothing happens. But now the demo is not the most exciting demo.
Và chưa có gì xảy ra. Demo này không phải là demo hấp dẫn nhất.
But anyways, I can press one of these capacitive touch sensors. And then the corresponding LED lights up. So for one we have, apparently, red.
Nhưng dù sao, tôi có thể chạm vào một trong các cảm biến chạm điện dung này. Và đèn LED tương ứng sáng lên. Với số một, ta có màu đỏ.
For two, we get green. It's a multicolored LED. For three, we get blue. And for four, we get white.
Với số hai, ta có màu xanh lá. Đây là đèn LED nhiều màu. Với số ba, ta có màu xanh dương. Và với số bốn, ta có màu trắng.
And then what is it if I press two? It's going to be green, and you know, I can make a light show. OK? So but anyways, it's a capacitive touch sensor.
Vậy nếu tôi bấm số hai thì sao? Sẽ là màu xanh lá, và bạn biết đấy, tôi có thể làm một màn trình diễn ánh sáng. OK? Dù sao thì đây là một cảm biến chạm điện dung.
If you don't believe me, you can at least look at the demo afterwards. But this is the year the little board — you can send this through class to have something to look at.
Nếu các bạn không tin, ít nhất cũng có thể xem phần demo sau buổi học. Nhưng đây là tấm bo mạch nhỏ của năm nay — tôi sẽ chuyền cho cả lớp để các bạn xem.
OK, so such touch sensors — they work very, very well. Capacitive touch sensors work very well.
OK, vậy những cảm biến chạm như thế này — hoạt động rất, rất tốt. Cảm biến chạm điện dung hoạt động rất tốt.
There is still quite a bunch of stuff to do — current source.
Vẫn còn khá nhiều việc phải làm — nguồn dòng.
OK, we have to figure out how to build a current source, right?
OK, ta phải tìm cách xây dựng một nguồn dòng, đúng không?
What else? We have to deal with your problem there.
Còn gì nữa? Ta phải xử lý vấn đề của bạn ở đó.
Well I don't even know how to call it, but I won't forget. I have it in my notes but not today. And what else? We need to scale.
Tôi cũng không biết gọi nó là gì, nhưng tôi sẽ không quên. Tôi có ghi trong ghi chú rồi, nhưng không phải hôm nay. Và còn gì nữa? Ta cần mở rộng quy mô.
Basically, so far we made touch sensors that detected a finger or not.
Về cơ bản, cho đến giờ ta mới làm các cảm biến chạm chỉ phát hiện có ngón tay hay không.
Ultimately, we want to have an entire touchscreen-has lots of touch sensors, so we can detect where on the screen the finger is or perhaps not. OK?
Cuối cùng, ta muốn có cả một màn hình cảm ứng — có rất nhiều cảm biến chạm, để phát hiện được ngón tay ở vị trí nào trên màn hình, hoặc là không có. OK?
So we have to still deal with these, and again there is this problem that we will have to deal with. But let's keep that for after the midterm, all right?
Vậy ta vẫn còn phải giải quyết những việc này, và lại còn vấn đề này mà ta sẽ phải xử lý. Nhưng để dành đến sau kỳ thi giữa kỳ nhé?
OK, so [INAUDIBLE]. Let's move on to another topic.
OK, vậy [KHÔNG NGHE RÕ]. Ta chuyển sang chủ đề khác.
So when we look at the capacitor, let's say we had a current source like this — some I0, and we connect a capacitor across it.
Khi xét tụ điện, giả sử ta có một nguồn dòng như thế này — một I0 nào đó, và mắc một tụ điện qua nó.
Then we get the voltage — vc of t across it — and that's going to be the current source is constant — that's function of time.
Khi đó ta có điện áp — vc của t trên tụ — và vì nguồn dòng không đổi — nó là hàm theo thời gian.
It's going to look something like this — this current, I0, of course, it's going to flow into the capacitor.
Nó sẽ trông như thế này — dòng điện I0 này, tất nhiên, sẽ chạy vào tụ điện.
And so how much power goes into the capacitor?
Vậy công suất đi vào tụ điện là bao nhiêu?
Well the power that flows into the capacitor Pc — as a function of time — is going to be just like for any — it could be a resistor or anything like that — it's going to be the voltage times the current.
Công suất chạy vào tụ điện Pc — như một hàm của thời gian — cũng giống như với bất kỳ phần tử nào — có thể là điện trở hay gì đó tương tự — bằng điện áp nhân dòng điện.
So it's going to be vc of t times I0. OK?
Tức là vc của t nhân I0. OK?
So that's vc of t — and P of t actually does exactly the same thing. The power that flows through the capacitor increases.
Vậy đó là vc của t — và P của t thực ra cũng có dạng y hệt. Công suất chạy qua tụ điện tăng dần.
Initially it's 0 if the voltage across the capacitor is 0, because it's voltage times current, right?
Ban đầu nó bằng 0 nếu điện áp trên tụ bằng 0, vì nó là điện áp nhân dòng điện, đúng không?
So the power is 0, and then it increases — linearly again if we don't change the current or the capacitance, OK?
Công suất bằng 0, rồi tăng — lại tuyến tính nếu ta không đổi dòng điện hay điện dung, OK?
So same deal as before.
Vậy giống như lúc trước.
OK, so let's figure out how much power goes through the capacitor so that vc of t —
OK, giờ ta tính xem công suất đi qua tụ điện là bao nhiêu, để vc của t —
oh, dvc of t is going to be equal to I0 divided by C times dt.
à, dvc của t sẽ bằng I0 chia cho C nhân dt.
That's basically from — dvcdt equals I0 over C, right?
Về cơ bản từ — dvcdt bằng I0 trên C, đúng không?
So now we integrate, so we get vc of t is going to be equal to I0 over C — we assume that these are constant — times t.
Giờ ta lấy tích phân, được vc của t bằng I0 trên C — ta giả sử các đại lượng này là hằng số — nhân t.
That's simply integration.
Đó đơn giản là phép lấy tích phân.
And now we can write again, PC of t is equal to I0 over C times I0 times t substituted from up here.
Và giờ ta lại có thể viết PC của t bằng I0 trên C nhân I0 nhân t thế từ phía trên xuống.
So now we have this — we have the power. Now let's figure out how much energy goes into the capacitor. Yes?
Vậy giờ ta có công suất. Giờ hãy tính xem năng lượng đi vào tụ điện là bao nhiêu. Bạn hỏi?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So the question is, does current flow across the capacitor?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Câu hỏi là dòng điện có chạy qua tụ điện không?
So yeah, I mean, the physics is a little bit odd in that electrons flow to the top plate.
Về mặt vật lý thì hơi lạ: electron chạy đến bản trên.
They are not going to somehow hop to the other plate, but electrons are going to leave the bottom plate.
Chúng không nhảy sang bản kia, nhưng electron sẽ rời khỏi bản dưới.
So there are lots of electrons, so right? If you have a metal — if you have a metal like copper — it's filled with electrons. So you can also remove some.
Có rất nhiều electron, đúng không? Nếu bạn có một kim loại — một kim loại như đồng — nó chứa đầy electron. Nên bạn cũng có thể lấy bớt đi một ít.
Yes?
Bạn hỏi?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: You are absolutely right. The question is, when I do this integral do I not have to add an initial condition? Yes. I set the initial condition to 0, but you're absolutely right.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Bạn hoàn toàn đúng. Câu hỏi là khi lấy tích phân này, tôi có phải thêm điều kiện đầu không? Có. Tôi đặt điều kiện đầu bằng 0, nhưng bạn hoàn toàn đúng.
I'm not mathematically accurate. OK? Yeah. So now we want to know the energy.
Tôi chưa chính xác về mặt toán học. OK? Vâng. Giờ ta muốn biết năng lượng.
Well what is energy? Energy is the integral of power with respect to time.
Vậy năng lượng là gì? Năng lượng là tích phân của công suất theo thời gian.
So apparently, the energy delivered to our capacitor is equal to I0 squared over c times the integral from 0 to t — tdt — and that is equal, assuming the capacitor
Vậy năng lượng truyền vào tụ điện của ta bằng I0 bình phương trên c nhân tích phân từ 0 đến t — t dt — và bằng, giả sử ban đầu tụ điện
was discharged initially.
chưa tích điện.
So the energy on the capacitor 0 is going to be equal to I0 squared over c times t squared times one half t squared over 2.
Vậy năng lượng trên tụ điện tại 0 sẽ bằng I0 bình phương trên c nhân t bình phương nhân một nửa t bình phương trên 2.
OK? By the way, on the midterm you're not required to do such integration stuff like that or so.
OK? Nhân tiện, trong kỳ thi giữa kỳ các bạn không bắt buộc phải làm những phép tích phân kiểu như vậy.
You will finish this result, then just put that result on your cheat sheet and be done with it. Or you can put it also in your memory.
Các bạn cứ lấy kết quả này, ghi vào tờ giấy tóm tắt là xong. Hoặc cũng có thể nhớ luôn. Giờ ta viết lại một chút.
So let's rewrite this a little bit.
Let's write this as I0 times T squared divided by C times one half.
Ta viết thành I0 nhân T bình phương chia cho C nhân một nửa. Hai cách này giống hệt nhau, đúng không?
This is identical, right? So but now, what is I0 still times T. Well charge is the integral of current, so I0 times T is simply the charge that I deliver to the capacitor.
Nhưng giờ, I0 nhân T là gì. Điện tích là tích phân của dòng điện, nên I0 nhân T đơn giản là điện tích mà tôi truyền cho tụ điện.
If the capacitor was initially discharged, this is precisely the amount of charge that is now on the capacitor.
Nếu ban đầu tụ điện chưa tích điện, thì đây chính xác là lượng điện tích hiện đang có trên tụ điện. Vậy — tôi làm vậy đúng chưa nhỉ?
So — did I do this right?
OK, so we get the charge squared divided by capacitance times one half. So that's a charge on the capacitor.
OK, ta được điện tích bình phương chia cho điện dung nhân một nửa. Đó là điện tích trên tụ điện. Đó là điện tích trên tụ điện.
Let's make this capacitance squared, and I put another C here in order to fix my change.
Ta cho điện dung bình phương, và thêm một C nữa ở đây để bù lại phần đã đổi.
So charge divided by capacitance — well, what is that?
Vậy điện tích chia cho điện dung... thì đó là gì?
So Q equals C times V. So Q divided by C is equal to V.
Q = C nhân V. Nên Q chia C bằng V.
So apparently this is equal to one half C — that's this C — that's now this V — squared, OK?
Vậy hóa ra cái này bằng một nửa C, chính là C này, nhân với V này, bình phương, đúng không?
So the energy stored on a capacitor is equal to one half the value of the capacitor.
Vậy năng lượng tích trữ trong tụ điện bằng một nửa giá trị của tụ điện.
So bigger capacitor — you can store more energy on it — times the voltage across the capacitor squared.
Tụ càng lớn thì càng tích trữ được nhiều năng lượng, nhân với điện áp trên tụ bình phương.
So if you have a capacitor on your bench — has 1 volt across it — you measure that with the volt meter or so — as 1 farad capacitance — well then it's 1 times 1 squared divided by 2 — 0.5 — what's the unit of energy?
Giả sử bạn có một tụ điện trên bàn thí nghiệm, có 1 volt trên hai đầu, bạn đo bằng đồng hồ đo điện áp hay gì đó, điện dung 1 farad, vậy thì là 1 nhân 1 bình phương chia 2, bằng 0,5. Đơn vị của năng lượng là gì?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Joules — joules or watt seconds, OK? So you can figure out that quite easily. We have another five minutes or so.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Joule, hay watt giây, đúng không? Vậy là bạn tính ra khá dễ dàng. Chúng ta còn khoảng năm phút.
Let me try to make a little example. We may not get all the way through, but at least we get the idea of it.
Tôi thử làm một ví dụ nhỏ. Có thể ta không làm xong hết, nhưng ít nhất ta nắm được ý tưởng.
So if a capacitor can store energy, it basically does a little bit the same thing as a battery.
Nếu tụ điện có thể tích trữ năng lượng, thì về cơ bản nó hơi giống pin.
A battery also stores energy. And then afterwards, we use the battery to power — some gizmo, was it?
Pin cũng tích trữ năng lượng. Rồi sau đó ta dùng pin để cấp điện cho một thiết bị nào đó, đúng không?
Well apparently also we should be able to use a capacitor to do the same thing, right? Why would you ever want to do this?
Vậy rõ ràng ta cũng có thể dùng tụ điện để làm điều tương tự, phải không? Tại sao lại muốn làm vậy?
Well, one of the reasons is that the charging capacitors takes a lot of time, right? You must have noticed that charging batteries can take a lot of time.
Một lý do là việc sạc pin mất rất nhiều thời gian, đúng không? Chắc bạn đã để ý là sạc pin có thể mất rất lâu.
Yeah, you notice that. Your phone is dead. You plug it in — well, it's charging and it's charging, and a few hours later, finally, it's charged.
Vâng, bạn biết mà. Điện thoại hết pin. Bạn cắm sạc, nó sạc mãi sạc mãi, vài giờ sau mới đầy pin.
With the capacitor, you simply connect it to a 5 volt source, and ope! It's charged to 5 volts. What's the energy on the capacitor? Well it's this much.
Với tụ điện, bạn chỉ cần nối nó với nguồn 5 volt, và xong! Nó đã được sạc đến 5 volt. Năng lượng trên tụ là bao nhiêu? Là chừng này.
So it can happen very, very quickly. And there are applications where that's important.
Nên nó có thể diễn ra rất, rất nhanh. Và có những ứng dụng mà điều đó rất quan trọng.
For example, if a little toy — a little airplane or so — it flies for a little it, and then it runs out. And you want to charge it again, right?
Ví dụ, một món đồ chơi, như chiếc máy bay nhỏ, bay một lúc rồi hết điện. Và bạn muốn sạc lại, đúng không?
You don't want to wait three hours before — with your kid or whatever — before you can fly the airplane again. You want to charge it instantaneously.
Bạn không muốn chờ ba tiếng, với con bạn hay ai đó, mới lại được chơi máy bay. Bạn muốn sạc ngay lập tức.
Another important application is in cars — electric car, they have batteries. And there it's a little bit the opposite.
Một ứng dụng quan trọng khác là trong ô tô, xe điện có pin. Và ở đó thì hơi ngược lại.
You don't necessarily want to charge very quickly — well that would be nice, too, but that would be too expensive to use capacitance in it — but you want to be able to suck out a lot of energy very quickly.
Bạn không nhất thiết cần sạc thật nhanh, dù vậy cũng tốt, nhưng dùng tụ điện cho việc đó thì quá tốn kém, mà bạn muốn lấy ra được nhiều năng lượng rất nhanh.
If you want to start at the green light, and you want to start very quickly, then suddenly need 1,000 amps or something like that.
Nếu bạn muốn xuất phát khi đèn xanh, và muốn tăng tốc thật nhanh, thì đột nhiên cần 1.000 ampe hay cỡ đó.
Well the battery, it turns out, has a hard time delivering all this big current.
Thì pin hóa ra khó cung cấp dòng điện lớn như vậy.
So you put a capacitor, and then while you're starting, the discharge to the capacitor uses that to jump start the car.
Nên ta thêm một tụ điện, và khi xuất phát, tụ phóng điện và dùng nó để khởi động xe.
And then after that — then you're cruising — the battery recharges the capacitor and runs the motor and so on. And it works just fine. OK?
Sau đó, khi xe chạy ổn định, pin sạc lại cho tụ và chạy động cơ, v.v. Và nó hoạt động rất tốt. Được chứ?
So there are lots of reasons why you would like to do this.
Vậy là có rất nhiều lý do để làm điều này.
So let's say that we had a capacitor, and we charged it somehow to an appropriate voltage and therefore an appropriate energy.
Giả sử ta có một tụ điện, và ta sạc nó bằng cách nào đó đến một điện áp thích hợp và do đó có năng lượng thích hợp.
Now we want to we want to power a thing.
Bây giờ ta muốn cấp điện cho một thứ.
So let's say that the thing that we want to power over is — and what did I — I must have — I said it's just some kind of a robot.
Giả sử thứ ta muốn cấp điện là... tôi đã... chắc là tôi đã... nói đó chỉ là một con robot nào đó.
Whatever, it doesn't really matter what it is. So this is a current I load.
Gì cũng được, nó là gì không quan trọng. Đây là dòng điện I load.
Let's say your current draws a constant current — I load equals 0.1 amps — it just uses that much to do whatever it's doing.
Giả sử nó lấy một dòng điện không đổi, I load bằng 0,1 ampe, nó chỉ dùng chừng đó để làm việc của nó.
So the capacitor is initially charged to a voltage V0, and then this current is going to flow. And the voltage on the capacitor is going to decrease.
Tụ điện ban đầu được sạc đến điện áp V0, rồi dòng điện này sẽ chạy. Và điện áp trên tụ sẽ giảm xuống.
So you're going to have a situation that looks more or less like this.
Ta sẽ có một tình huống trông đại khái như thế này.
Time — here is the voltage — VC of T. I shouldn't have put V0 here.
Trục thời gian, đây là điện áp, VC của T. Lẽ ra tôi không nên ghi V0 ở đây.
So it starts at V0, and then it's going to decrease over time — well why is it going to decrease?
Nó bắt đầu từ V0, rồi giảm dần theo thời gian. Vì sao nó giảm?
Well because we are pulling current out of our capacitor, and the slope of this is going to be equal to — well the more current we pull out, the slope is going to be steeper.
Vì ta đang rút dòng điện ra khỏi tụ, và độ dốc của nó sẽ bằng rút ra càng nhiều dòng điện thì độ dốc càng lớn.
And the more capacitance we have, well the slope is going to be less.
Và điện dung càng lớn thì độ dốc càng nhỏ.
So dvc dt, and the passive sign convention — whoops — the current — IC is equal to minus IL.
Vậy dvc dt, và theo quy ước dấu thụ động, ối, dòng điện IC bằng trừ IL.
So we need a minus here.
Nên ta cần dấu trừ ở đây.
So apparently what's going to happen — we charge our capacitor — to voltage V0 — everything fine. Then we start pulling current.
Vậy rõ ràng điều sẽ xảy ra là ta sạc tụ điện đến điện áp V0, mọi thứ ổn. Rồi ta bắt đầu rút dòng điện.
We model our robot that uses that current — 0.1 amps — we model it with the current source. That's just for convenience.
Ta mô hình hóa con robot dùng dòng điện đó, 0,1 ampe, bằng một nguồn dòng. Chỉ là cho tiện.
We don't want to design a robot also in 5 minutes left in the class today. And so the voltage across the capacitor is now going to decrease. Well why?
Ta không muốn thiết kế cả một con robot trong 5 phút còn lại của buổi học hôm nay. Và điện áp trên tụ điện bây giờ sẽ giảm xuống. Vì sao vậy?
Well because we are sucking charges out of the capacitor and also energy out of the capacitor.
Vì chúng ta đang hút điện tích ra khỏi tụ điện và cả năng lượng ra khỏi tụ điện nữa.
So at some point, the robot says, that's enough, I'm going to quit — because the voltage now is too small,
Nên đến một lúc nào đó, con robot nói: thế là đủ rồi, tôi sẽ dừng, vì bây giờ điện áp quá nhỏ,
I cannot run anymore.
tôi không chạy được nữa.
So now what we could do — and maybe that we can still try to do in 5 minutes — we could try to calculate how big a capacitor do we need so our robot can run for some time.
Vậy bây giờ ta có thể làm, và có lẽ vẫn kịp làm trong 5 phút còn lại, là thử tính xem cần tụ điện lớn cỡ nào để robot chạy được trong một khoảng thời gian.
Right?
Đúng không?
So let's say that with this V0, for example, was 10 volts and the V stop what 6 volts.
Giả sử với V0 này, chẳng hạn là 10 volt và V stop là 6 volt.
And we want this to be — let's say 40 seconds — you can put out the numbers if you like different numbers better — let's calculate what this is.
Và ta muốn thời gian này là, giả sử 40 giây, các em có thể thay số khác nếu thích số khác hơn, hãy tính xem giá trị này là bao nhiêu.
And we already have this 0.1 amps.
Và ta đã có 0,1 ampe này.
So the voltage on our capacitor is going to be equal to V0 minus dvc dt —
Vậy điện áp trên tụ điện của ta sẽ bằng V0 trừ dvc dt,
actually, plus dvc dt — so that's going to be equal to V0 minus C over IL times t.
à không, cộng dvc dt, nên nó sẽ bằng V0 trừ IL trên C nhân t.
So with this charging the capacitor with the current IL — so the voltage across the capacitor is going to decrease. Yes?
Vậy khi tụ điện phóng với dòng điện IL, điện áp trên tụ điện sẽ giảm. Em hỏi à?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So if current runs out of the capacitor like this, the voltage across the capacitor is going to decrease.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Nếu dòng điện chạy ra khỏi tụ điện như thế này, điện áp trên tụ điện sẽ giảm.
So there must be a minus sign there.
Nên ở đó phải có dấu trừ.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Oh, OK. Well I have defined IL as a positive current.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: À, ra vậy. Thầy đã định nghĩa IL là dòng điện dương.
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: Oh, yes.
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: À, đúng rồi.
Yes, yeah, you're right. Ah, thank you. [LAUGHTER] Well it's always like this — you don't look right. [LAUGHS] OK, thank you.
Vâng, em nói đúng. Cảm ơn em. [CƯỜI] Lúc nào cũng thế, tự mình thì không nhìn ra. [CƯỜI] Cảm ơn em.
I make mistakes, obviously. OK, thank you, and so you save me.
Rõ ràng là thầy cũng mắc lỗi. Cảm ơn em, em đã cứu thầy.
So V stop is equal to V0 minus IL over C times t stop.
Vậy V stop bằng V0 trừ IL trên C nhân t stop.
And now we can solve this for the t stop — another example why relations of — well actually t stop, we are not even interested in.
Và giờ ta có thể giải ra t stop, một ví dụ nữa về các quan hệ, mà thật ra ta cũng không cần t stop.
Let's solve this for C. C is going to be equal to t stop over V0 minus V stop times IL.
Hãy giải theo C. C sẽ bằng t stop trên V0 trừ V stop, nhân IL.
I wrote this down, because otherwise I make another stupid mistake in front of you. OK, so t stop was 40 seconds. We want to run this for 40 seconds.
Thầy viết ra vì nếu không thầy lại mắc thêm một lỗi ngớ ngẩn trước mặt các em. Được rồi, t stop là 40 giây. Ta muốn nó chạy trong 40 giây.
V0 was 10 volts minus v stop — was 6 volts — so that's four volts.
V0 là 10 volt trừ V stop là 6 volt, nên được 4 volt.
And IL was still 0.1 amps. So this comes out to be 1 farad. We need a 1 farad capacitor. Turns out these capacitors are pretty big.
Và IL vẫn là 0,1 ampe. Kết quả ra là 1 farad. Ta cần một tụ điện 1 farad. Hóa ra những tụ điện này khá lớn.
1 farad is a huge capacitor, and therefore it has a fitting name. This is called a super capacitor.
1 farad là một tụ điện khổng lồ, nên nó có một cái tên xứng đáng. Nó gọi là siêu tụ điện (super capacitor).
And you can buy those — up to about maybe 10 farad — if you want more than you need to put them in parallel. OK, are there questions about this?
Và các em có thể mua loại đó, đến khoảng 10 farad, nếu muốn lớn hơn thì phải mắc song song. Có câu hỏi nào về phần này không?
Yes?
Em hỏi à?
STUDENT
[INAUDIBLE] PROFESSOR: So how did I get this in the first place?
[KHÔNG NGHE RÕ] GIẢNG VIÊN: Thầy có công thức này từ đâu ư?
So I always start with this, then take the derivative — IC is equal to dv dt — dvc dt.
Thầy luôn bắt đầu từ đây, rồi lấy đạo hàm, IC bằng dv dt, dvc dt.
So then dvc dt is going to be equal to IC over C OK, so but now actually I would like to tell you something that is going to help you on the midterm I hope.
Vậy dvc dt sẽ bằng IC trên C. Được rồi, giờ thầy muốn nói với các em một điều sẽ giúp ích cho kỳ thi giữa kỳ, hy vọng vậy.
And that is, that if you see such an equation you can ask yourself, what do I expect if I suck out a lot of current — if IC is very big — would I expect that the voltage across the capacitor — is it going to decrease fast, or is it going to decrease slowly if I pull a lot of current?
Đó là khi thấy một phương trình như thế này, các em có thể tự hỏi: mình kỳ vọng gì nếu hút ra rất nhiều dòng điện, tức là IC rất lớn? Điện áp trên tụ điện sẽ giảm nhanh hay giảm chậm nếu ta lấy nhiều dòng điện?
Well at the extreme case, if IC was 0, I would expect that the voltage doesn't change at all, right?
Trường hợp cực đoan, nếu IC bằng 0, ta kỳ vọng điện áp không đổi chút nào, đúng không?
Because now I haven't really done anything to my capacitor — it's just sitting there, so where would the charge go? So the voltage should stay the same.
Vì ta chưa hề làm gì với tụ điện cả, nó chỉ nằm đó, vậy điện tích đi đâu được? Nên điện áp phải giữ nguyên.
So I would expect that small current means small dvc dt — large current means large dvc dt.
Vậy ta kỳ vọng dòng điện nhỏ thì dvc dt nhỏ, dòng điện lớn thì dvc dt lớn.
Likewise about the capacitance — if I have really, really, really big capacitor, and I'm drawing a little current from it — Do you think the voltage is going to change rapidly or — slowly, right?
Tương tự với điện dung, nếu có một tụ điện thật, thật sự lớn, và ta chỉ lấy một chút dòng điện từ nó, các em nghĩ điện áp sẽ đổi nhanh hay chậm?
Because it's a huge capacitor you need to suck out a lot of charges for the voltage to even start changing. OK?
Vì đó là tụ điện khổng lồ, nên phải hút ra rất nhiều điện tích thì điện áp mới bắt đầu thay đổi. Được chứ?
So when you get a result on the midterm — you get a result like this one, you did half this and so on — and it was hot in the room and whatever — you were even maybe nervous — I hope not — then look at the result and ask yourself, does this make sense?
Vậy khi các em ra một kết quả trong kỳ thi giữa kỳ, một kết quả như thế này, làm được một nửa bài và phòng thì nóng, v.v., có khi còn hồi hộp nữa, hy vọng là không, thì hãy nhìn kết quả và tự hỏi: điều này có hợp lý không?
Here I didn't do that, right? I should have said, well, if I have a bigger capacitor, why would the voltage go down quickly — makes no sense.
Ở đây thầy đã không làm vậy, đúng không? Lẽ ra thầy phải nói: nếu tụ điện lớn hơn thì tại sao điện áp lại giảm nhanh, vô lý.
So if you do that kind of thing, you can't catch errors easily. You don't need to do redo your calculation, make the mistake again. Use this as sort of insight.
Làm kiểu này thì các em dễ phát hiện lỗi. Các em không cần tính lại từ đầu rồi lại mắc lỗi lần nữa. Hãy dùng nó như một cách hiểu trực giác.
OK? See you Thursday, and hopefully in the office hours — some of you.
Được chứ? Hẹn gặp các em thứ Năm, và hy vọng cả ở giờ hỏi bài, một số bạn thôi.
[APPLAUSE] Yeah STUDENT: When you are at the board — the touch board — and then you press all the buttons — why is it when you let go that the lights stayed on?
[VỖ TAY] Vâng SINH VIÊN: Khi thầy ở chỗ bảng, bảng cảm ứng, rồi bấm hết các nút, tại sao khi thả tay ra đèn vẫn sáng ạ?
PROFESSOR
It's because the microcontroller, actually, detects the touch and its source, yeah.
Đó là vì vi điều khiển (microcontroller), thật ra, phát hiện lần chạm và vị trí chạm đó, đúng vậy.
STUDENT
It just stays?
Nó cứ sáng mãi ạ?
PROFESSOR
Yeah.
Đúng vậy.
STUDENT
So if you were to click it again, would it turn off?
Vậy nếu bấm lại lần nữa thì nó có tắt không ạ?
PROFESSOR
No, it's a program that does it.
Không, đó là do chương trình quyết định.
STUDENT
Mm-hmm.
Vâng.
STUDENT
So I had a question about this word problem. When we —
Em có một câu hỏi về bài toán có lời văn này. Khi chúng ta —
Đăng nhập để đánh giá học liệu này.
Đăng nhập để bình luận — chưa ai bình luận về học liệu này.
Không có khóa học liên quan.